top of page
​AD

‘Đời Anh Thanh Niên’: Nghiên Cứu Về Một Trường Hợp Đánh Cắp Bản Quyền Nhạc Rap

Bài rap này là thời khắc quan trọng đối với văn hóa và nghệ thuật Việt Nam, nó đã khơi dậy một lý tưởng cho thế hệ mới tự do. Không may thay, nó đã bị đánh cắp một cách trắng trợn.

Ảnh chụp từ music video Khanh Nhỏ - Đời Anh Thanh Niên.

Hôm thứ Tư, rapper KraziNoyze đã đăng lại bài hát ‘Đời Anh Thanh Niên’ của Khanh Nhỏ để bày tỏ lòng kính trọng, khen ngợi tính chất “miền Nam” của bài hát. Các nghệ sĩ rap gạo cội như SubbyD-Cash đã dành nhiều lời khen cho Khanh Nhỏ, các tài năng trẻ Khoa Wzzzy, Sol'Bass và rapper Pain người Tây Ban Nha đang sống và cống hiến âm nhạc tại Việt Nam cũng thừa nhận bài hát rất hay.


Bài ‘Đời Anh Thanh Niên’ không phải là một bài hát hay mà là một bài hát hoàn hảo so sánh với tận tiêu chuẩn của ngày nay. Khanh Nhỏ được biết đến là rapper lấy cảm hứng từ Nas và những lão làng hip-hop cùng thời, và ca khúc nguyên gốc chân thực này đã vẽ nên bức tranh sống động về những tháng ngày trốn thoát khỏi địa ngục trần gian dưới góc nhìn của những người dân Việt không may vướng vào một thời kỳ đầy biến động của lịch sử.



Mặc dù đây không phải là bài hát rap đầu tiên bằng tiếng Việt và Khanh Nhỏ cũng không phải là rapper người Việt đầu tiên chạm vào mic, nhưng nó được đón nhận rộng rãi như một thời khắc quan trọng của nhạc rap và nói về mặt văn hóa và lịch sử, nó đã khơi dậy một lý tưởng cho thế hệ mới tự do.


Tuy nhiên, không ai chỉ ra rằng các hạn mức tín dụng của bài hát rõ ràng là trông đáng nghi ngờ như thế nào.


Content ID YouTube hoạt động bằng cách quét các video được tải lên YouTube dựa trên cơ sở dữ liệu do chủ sở hữu bản quyền gửi lên nền tảng. Khi hệ thống xác định sự trùng khớp giữa nội dung tải lên trên YouTube và tác phẩm được bảo vệ bản quyền, thì video đó sẽ nhận được thông báo xác nhận quyền sở hữu qua Content ID.


Nó xuất hiện như thế này:


Mô tả tác phẩm MV âm nhạc ‘Đời Anh Thanh Niên’ được cung cấp cho YouTube bởi DashGo/Audiobee, thay mặt cho Socialbooker.


‘Doi Anh Thanh Nien’ viết không dấu được tự động liệt kê là của nghệ sĩ có tên Zhi Anton và nằm trong album ‘Zajawka’, tiếng Ba Lan nghĩa là “Đam mê”, mượn từ tiếng Nga “zajávka”, tiếng lóng nghĩa là lời trêu ghẹo; một phần nhỏ của bài hát, phim, được phát hành để thu hút sự quan tâm đến toàn bộ sản phẩm.


DashGo/Audiobee là đơn vị phân phối tác phẩm cho YouTube.


Ban đầu, tôi nghi ngờ Zhi Anton có thể là nhà sản xuất đã tạo ra beat nhạc gốc của bài hát cách đây rất lâu.


Cố gắng tìm hiểu tình hình, tôi đã tìm ra địa chỉ Instagram của Zhi Anton, đó là một tài khoản đặt chế độ riêng tư với 100 bài đăng và hơn 1.000 người theo dõi và tự giới thiệu là đến từ Москва (Moscow).


Sau khi kết nối các manh mối ngôn ngữ, có vẻ hợp lý nếu đây đúng là Zhi Anton. Nhưng có rất ít thông tin và có vẻ như anh ấy không hề sáng tác nhạc. Có điều gì đó không đúng chút nào.



Tôi nghi ngờ video Khanh Nhỏ - Đời Anh Thanh Niên đã được đăng lên vào năm 2013 bởi tunq sau khi nó được phát hành lần đầu tiên vào năm 2005 theo thỏa thuận sử dụng quảng cáo chung, điều đó có nghĩa là người đăng nội dung sẽ không nhận được bất kỳ tiền quảng cáo nào (tuy nó vẫn tạo ra thời gian phát, nghĩa là YouTube vẫn kiếm tiền). Sau đó, có thể Zhi Anton hoặc ai đó dưới cái tên này đã sử dụng bài hát để đăng ký với cơ sở dữ liệu (Content ID) ngày 28/2/2020 làm ngày phát hành bản nhạc, sau đó quét dữ liệu khớp với video Khanh Nhỏ - ‘Đời Anh Thanh Niên’ của tunq và những người khác có chung tệp âm thanh. Vì tunq không mở hồ sơ tranh chấp với YouTube nên đã đóng vai trò đồng ý với tuyên bố sai sự thật đó, do đó sẽ không có thêm hành động tranh chấp nào xảy ra.


Tiếp cận với Anton qua tin nhắn Instagram, anh ấy hoàn toàn phủ nhận mọi hiểu biết về việc xuất bản âm nhạc.


Bài hát đã đạt 1.810.206 lượt xem, tính đến ngày 25/2/2022.



Không phải vi phạm lần đầu


Một tình huống tương tự đã xảy ra với DashGo/Audiobee/Socialbooker vào năm 2019 khi công ty phân phối này bị tố cáo là đã vi phạm bản quyền, ăn cắp (những) tài sản trí tuệ của người khác.


Giám đốc điều hành Alban Mamutii tại LOJAMEDIA tuyên bố đã khiếu nại vấn đề sai phạm bản quyền này lên chính quyền và tòa án liên quan đã giải quyết.


“Tôi biết lần này đây có thể không phải là lỗi của YouTube nhưng tuy nhiên, YouTube không bao giờ giám sát các tranh chấp,” Alban không ngần ngại bảo vệ quyền lợi của mình.


Chuyên gia Sản phẩm của YouTube và thành viên trong ban quản trị, Carter Dempsey, tiết lộ YouTube gần như không thể chủ động “cảnh sát” (quản lý) nội dung được tải lên do cách thức hoạt động của luật bản quyền liên quan. Người dùng phải bắt đầu quy trình tranh chấp thì sau đó YouTube mới có thể vào cuộc can thiệp.



Sự thờ ơ hay bất lực?


Vài tháng trước đó, tôi đã đưa vấn đề này lên sự chú ý của Lee7. Một trường hợp mà tôi phát hiện ra về việc chiếm bản quyền tác phẩm âm nhạc. Lý do tại sao? Vì Lee7 có liên hệ cá nhân với Khanh Nhỏ, còn tôi thì không.


“Hmm nó lấy up rồi kiếm tiền stream. Bây giờ Khanh Nhỏ phải nhờ label đăng ký nhạc thì mới để report nó được,” Lee7 đưa ra đánh giá của mình. “Ông này lúc online, lúc không online. Hay nhắn tin anh về Rolex lắm. Anh hỏi về vụ làm nhạc rồi biến mất luôn. Đợt anh rủ làm VietRap2020 ý. Bây giờ rủ Khanh Nhỏ làm nhạc được thì vỡ.”


Rapper huyền thoại ở Đức cho hay bản hit tình yêu số 1 Việt Nam ‘Tiểu Thuyết Tình Yêu’ của anh cũng mắc phải tình huống tương tự, ca khúc đã được nhiều đơn vị phát hành lớn sử dụng rộng rãi nhưng anh ấy thì “không lấy được xu nào”.



Vì vậy, tôi đã trực tiếp mang chuyện này tới Khanh Nhỏ và hỏi anh ấy nghĩ sao về việc này. Theo như những gì được kể thì Khanh Nhỏ hiện là người xuất gia, một thầy tu pháp danh Diệu Âm. Không có khả năng anh ấy sẽ quay trở lại với nhạc rap. Anh ấy vẫn chưa trả lời lại. Có vẻ như anh ấy không còn tha thiết vướng bận gì.


Đúng là chúng ta không thể làm gì trừ khi Khanh Nhỏ tự mình lên tiếng.


Dù thế nào thì một kiệt tác huyền thoại của âm nhạc nước nhà như vậy cũng không nên được đặt cho một kẻ lạ mặt nào đó mà không là Khanh Nhỏ một cách đàng hoàng và đầy đủ, trừ khi chính Khanh Nhỏ có đồng ý bán hoặc cho phép sử dụng tác phẩm đó. Nó chứng tỏ là một cộng đồng rap đang phát triển ở Việt Nam, chúng ta không coi trọng hay chăm sóc lẫn nhau, thậm chí không tôn vinh những người tiên phong của nhạc rap.


Khanh Nhỏ (trái) và Nguyễn Tấn Phúc.


Còn bao nhiêu tác phẩm nữa đã bị đánh cắp?


Con số dễ dàng nằm ở hàng ngàn...


YouTube, Spotify, NCT, Zing đều tham gia vào kế hoạch khai thác này. Cứ càng phát nhiều bài hát thì doanh thu quảng cáo sẽ được tạo ra cho người tải lên và công ty dịch vụ phát trực tuyến. Tương tự như vậy, mỗi lần phát đều có giá trị và sau tất cả thì những bài hát này đều tạo ra một dòng tiền ổn định.


Một trong những lý do mà YouTube đã nâng tất cả các yêu cầu, bổ sung và đặc biệt là nâng cao ngưỡng trả tiền mục đích là để ngăn cản những người dùng sáng tạo nội dung nhỏ không thể tiếp tục đủ lâu để đáp ứng số tiền khiến họ từ bỏ và mất tất cả số tiền đã kiếm được. Và khi các nghệ sĩ cuối cùng được trả tiền, đó chỉ là một phần trăm nhỏ bé của chiếc bánh. Người ta có thể tranh luận rằng các công ty đủ hào phóng để cung cấp thu nhập nhưng bạn thấy họ luôn đặt lợi ích của mình lên hàng đầu trong các hợp đồng làm việc.


Các nhạc sĩ phản đối bên ngoài văn phòng Spotify ở San Francisco để được trả lương cao hơn. Ảnh: Union Of Musicians and Allied Workers/UMAW


Nghệ thuật đã mất


Toàn bộ bộ sưu tập các album/mixtape các bài hát của VietDragon, bên cạnh phần lớn các tác phẩm không thể phủ nhận việc vi phạm bản quyền làm cản trở, vậy đối với những bài VD được phép sử dụng thì sao? Những người thân của anh ấy có thể thừa hưởng bất kỳ khoản tiền thu được nào từ các tác phẩm di sản của anh ấy không? Câu trả lời là không có gì. Có thể coi đây là nghệ thuật underground hiếm hoi đang bị mài mòn từ từ từng ngày cho đến khi mai một mãi mãi.


Điển hình nhất là diễn đàn GVR và các kho lưu trữ nhạc trên các diễn đàn khác tất cả đều đã bị mất sạch. Một số thành viên đã lưu trữ một số lượng những tác phẩm đó trong bộ nhớ, tuy nhiên không ai có tài liệu hướng dẫn đầy đủ. Một kế hoạch mua lại đã được soạn thảo với các khoản chi trả cho các bản nhạc được gửi nhưng không may mắn như trường hợp của LOJAMEDIA cho đến nay không có bất kỳ nhóm nào đủ tư cách thực hiện bất kỳ hành động nào. Và thế là xong, chúng ta chỉ để cho tất cả biến mất.



Tại sao chuyện này đang xảy ra?


Có bên nào hưởng lợi từ ​​sự cố này không? Chính các nhà cung cấp dịch vụ phát trực tuyến đang làm ngơ. Kể từ những ngày đầu của giải trí trực tuyến, các công ty công nghệ lớn tại Việt Nam như NCT, Zing... đã vươn lên không ngừng để thích ứng với nền công nghiệp giải trí ngày càng phát triển. Họ hiểu góc độ vi phạm của nội dung được gửi miễn phí và đã thực hiện các nghiên cứu riêng tư để tuân thủ vấn đề này. Họ tiết lộ rất ít về doanh thu hoặc quy tắc phát trực tuyến với công chúng, sau khi mua lại hợp nhất thành công, tất cả các tệp nhạc được chuyển sang máy chủ bảo mật mới mà không có quyền hạn của nghệ sĩ/chủ sở hữu. Một lượng lớn các tác phẩm không đáp ứng an toàn đã bị xóa khỏi các nền tảng nhưng hầu hết vẫn còn.


Nói cách khác, họ không bao giờ đền bù cho bất kỳ tác phẩm nào của nghệ sĩ, dù họ đã và sẽ tiếp tục kiếm tiền từ những tác phẩm âm nhạc đó.



Lỗ hổng trong cơ sở dữ liệu sở hữu trí tuệ trực tuyến


Cũng cần đề cập đến, một người có thể ngẫu nhiên đăng ký sở hữu nội dung ăn cắp mà không có cơ sở xác nhận quyền sở hữu và sau đó công ty phát hành biện minh rằng họ đã bị khách hàng của mình lừa đảo? Làm thế nào có thể đăng nội dung lên hệ thống quản lý nội dung mà không có các tài liệu hoặc giấy phép thích hợp? Làm thế nào có thể đánh cắp công sức và chất xám của ai đó đã làm việc hàng giờ, hàng ngày, hàng tháng và có thể hàng năm một cách dễ dàng như vậy?


Vậy là tôi có thể chọn một bài hát cũ ngẫu nhiên không có người nhận, chẳng hạn như nghệ sĩ đã qua đời hoặc không còn hoạt động nữa và đăng ký nó như là tác phẩm của riêng tôi mà không bị phát hiện? Và như thế là tôi có thể nhận được giấy phép một cách hợp pháp vô thời hạn miễn là tôi gia hạn chứng chỉ và được phép giữ tất cả các khoản tiền thu được mà không cần chứng minh bất cứ điều gì hoặc xác minh danh tính của tôi? Điều đó thật hoang đường. Trong trường hợp này, Khanh Nhỏ thậm chí còn chưa chết. Đó là một lỗ hổng được gây ra bởi hệ thống lỗi thời, quá tải và đội ngũ nhân viên không đủ năng lực.


Tóm lại, những công ty này coi trọng phí lợi nhuận được tạo ra hơn là việc làm đúng cho các nghệ sĩ, những người là trụ cột cho công việc kinh doanh của họ.



Giáo dục bản thân


Nhưng lý do cơ bản nhất khiến cả cộng đồng nhạc rap coi nhẹ điều này là vì giới lãnh đạo hàng đầu đã từng dạy các nghệ sĩ mới phải coi thường việc thương mại hóa âm nhạc, rằng giá trị cốt lõi của hip-hop/rap là để sự vui chơi tích cực lan tỏa và chỉ vậy thôi, không có thước đo nào ràng buộc việc nói chuyện tiền bạc dưới bất kỳ hình thức nào, thậm chí sẽ bị cau mày nếu một người muốn kinh doanh tác phẩm của mình, thay vì dành lời khuyên pháp lý và học cách đầu tư đi thêm bước nữa để đảm bảo quyền sở hữu thì nghệ sĩ trẻ lại được đàn anh yêu cầu “keep it real”.


Thế là các rapper vì keep it quá real để cuối cùng không sở hữu gì hết. Những đổ vỡ về tinh thần xảy ra với các nghệ sĩ thường xuyên hơn chúng ta nghĩ.



Hành động pháp lý


Một câu hỏi đã được đặt ra giữa Học viện Ngoài Kia: Làm thế nào để nghệ sĩ có thể truyền lại quyền sở hữu trí tuệ các tác phẩm của mình cho thế hệ tiếp theo khi qua đời? Không ai nghĩ xa đến vậy. Nhưng chắc chắn không phải là vô lý khi nói rằng ngày đó sẽ đến. Nếu bạn tin rằng có điều gì đó tốt về nghệ thuật của mình, thì bạn nên sở hữu và giữ quyền sở hữu đó lâu nhất có thể. Vì vậy, làm thế nào để bạn bảo vệ “những đứa con tinh thần” của mình như một cách để đảm bảo công sức của bạn sẽ thuộc về bạn một cách xứng đáng, giúp bạn tập trung để tạo ra tác phẩm tốt nhất. Hãy sử dụng trường hợp của Khanh Nhỏ để làm nghiên cứu điển hình, bạn sẽ không muốn một số người lạ từ một nơi nào đó xa xôi trên thế giới lén lút sở hữu tác phẩm của bạn và được trả tiền cho nó mãi mãi.



Tom Nguyễn (Anh Mac) là rapper/nhà văn/nhà sáng lập Học viện Ngoài Kia sống ở Pittsburgh, Pennsylvania, Hoa Kỳ. Bạn có thể theo dõi anh ấy trên Facebook.

Comments


bottom of page