Pitchfork Chấm Album ‘$TARFACE’ Của Tyga 0.0 Điểm

Giới phê bình có ảnh hưởng cho rằng Tyga không chỉ làm một album nhạc dở mà còn đại diện cho một kiểu làm nhạc đáng lo ngại.

Tyga vừa nhận 0.0 điểm từ Pitchfork dành cho ‘$TARFACE’. Một album bị chấm 1 điểm có thể được hiểu là một album cực kỳ dở. Nhưng 0.0 mang sức nặng khác hẳn, nhất là với một trang chuyên phê bình âm nhạc hiếm khi dùng đến tận cùng thang điểm của chính mình. Nó gần như tuyên bố rằng ở đây không còn gì đáng cứu. Vấn đề là đọc hết bài, Drew Millard, tác giả của bài review chưa thật sự chứng minh được $TARFACE tệ đến mức đó nếu chỉ xét về phần nhạc. Thứ tác giả phản ứng dữ dội hơn dường như là cách album được làm ra và kiểu tương lai âm nhạc mà nó gợi đến. Anh hoàn toàn có thể đã làm một album dở. Nhưng Pitchfork đang chấm âm nhạc của anh, hay đang chấm luôn việc anh dùng AI để làm âm nhạc?

Pitchfork từng chê Tyga rất nhiều, và bản thân album $TARFACE cũng có đủ vấn đề để bị chê nặng. Một trong những nhận xét thuyết phục nhất là album có dấu hiệu của pop thập niên 1980 nhưng chưa chắc hiểu được điều gì khiến thứ âm nhạc ấy sống lâu đến vậy. Synth bóng, tiếng trống kiểu cũ, guitar solo, falsetto, Prince, Michael Jackson có thể lập tức đưa người nghe về đúng thời kỳ. Nhưng làm cho một bản nhạc nghe ra chất thập niên 80 tương đối khác với việc lấy ảnh hưởng từ thời kỳ đó rồi biến nó thành thứ của riêng mình. Prince không thành huyền thoại vì vài tiếng synth và một đoạn guitar cháy. Michael Jackson cũng không thành ông vua nhạc pop nhờ một bộ tập hợp các hiệu ứng có sẵn. Giá trị nằm trong cách bass, drum, vocal, khoảng trống, hòa âm và giai điệu va vào nhau; nằm ở hàng trăm lựa chọn nhỏ khiến một bài hát có cá tính ngay cả khi ta tháo hết lớp trang trí bên ngoài. Nếu ‘$TARFACE’ chỉ lấy được lớp trang trí ấy, Pitchfork đánh vào đó là đúng.

“Album [‘$TARFACE’] của [Tyga] vừa tự mãn, vừa dễ dãi, lại vừa khiến người ta ngán ngẩm. Chỉ riêng việc nó tồn tại cũng đã khiến thế giới này tệ hơn.” — Pitchfork

Điều này càng đáng nói vì trong ‘$TARFACE’, Tyga dựng một cái tôi giả định khác, kéo vào đó những ảnh hưởng điện ảnh và âm nhạc của thập niên 1980, rồi trình bày dự án như một lần bước khỏi hình ảnh Tyga mà công chúng đã quen thuộc nhiều năm. Một concept lớn đương nhiên sẽ kéo theo kỳ vọng lớn. Người nghe có quyền hỏi $TARFACE thật sự là ai, nhân vật này cho phép Tyga làm điều gì mà Tyga bình thường không thể làm, và nếu bỏ cái tên, artwork cùng câu chuyện quảng bá sang một bên thì phần nhạc có còn tạo được cảm giác rằng chúng ta đang bước vào một thế giới khác hay không. Nếu câu trả lời cuối cùng chỉ là “Tyga làm nhạc thập niên 80”, Pitchfork hoàn toàn có cơ sở để nói rằng ý tưởng nghe thú vị hơn thứ album thực sự tạo ra.

Pitchfork nêu quan điểm dùng công nghệ mới không đồng nghĩa với làm ra âm nhạc mới. AI có thể giúp một producer tìm rất nhanh thứ âm thanh mà trước đây phải mất nhiều thời gian để dựng, nhưng nếu tất cả khả năng đó cuối cùng chỉ được dùng để tái tạo những tiếng synth, guitar solo và tiết tấu đặc trưng hàng chục năm thì phần mới nằm trong quy trình, không nhất thiết nằm trong âm nhạc. Một công cụ của năm 2026 vẫn có thể làm ra một ý tưởng của năm 1986. Nếu Pitchfork nghe ‘$TARFACE’ và thấy công nghệ chủ yếu giúp Tyga bắt chước một thời kỳ nhanh hơn thay vì tìm được một hướng đi riêng, đó là một phê bình đáng nghe.

Nhưng bài review bắt đầu đổi đối tượng. Tyga không còn chỉ là một rapper vừa làm một album không thành công; anh trở thành ví dụ cho điều Pitchfork không muốn thấy xảy ra với âm nhạc. Anh thừa nhận sử dụng AI trong một số khâu sản xuất, trong khi khẳng định phần lời và giọng hát vẫn do mình thực hiện, rồi so công nghệ này với những công cụ từng gây tranh cãi như Auto-Tune. Lập luận đó quá dễ dãi. Auto-Tune chủ yếu tác động lên người hát tạo ra nốt nhạc và phần mềm chỉnh nó. AI tạo sinh có thể đi xa hơn nhiều. Nếu một người yêu cầu hệ thống tạo cho mình một guitar solo rồi nhận lại cả đoạn hoàn chỉnh, phần mềm không còn chỉ sửa màn trình diễn của con người mà đã đảm nhận một phần việc từng thuộc về người chơi hoặc người viết. Nói hai thứ hoàn toàn giống nhau là bỏ qua khác biệt quan trọng này.

Tuy nhiên, Pitchfork lại đi quá xa theo chiều ngược lại khi sự hiện diện của AI gần như trở thành bằng chứng cho việc album thiếu giá trị. Tyga đã dùng nó để tìm sound, dựng demo hay tạo hẳn phần nhạc hoàn chỉnh? Anh nhận kết quả đầu tiên rồi giữ nguyên hay thử hàng chục phiên bản khác? Producer còn tham gia những công đoạn nào? Bản nhạc cuối cùng có bao nhiêu quyết định đến từ anh và cộng sự, bao nhiêu đến từ hệ thống? Những khác biệt đó rất quan trọng nếu muốn nói nghiêm túc về quyền tác giả. Chỉ gắn nhãn “AI” rồi xem mọi quy trình phía sau như nhau thì chẳng khác nào gom sampling, loop, preset và drum machine vào một nhóm rồi kết luận rằng nếu không tự chơi mọi nốt nhạc thì không phải là sản phẩm của mình.

Điều này đặc biệt đáng lưu ý khi đối tượng đang được bàn tới là hip-hop. Lịch sử của thể loại này đầy những lần người ngoài nhìn một công nghệ mới rồi cho rằng nó làm âm nhạc trở nên dễ hơn, rẻ hơn và kém “âm nhạc” hơn. Hãy tưởng tượng tác giả review một bài nhạc có sample và cho đó là lấy nhạc người khác. Máy đánh trống từng bị coi là thứ thay thế nhạc công. Producer phòng ngủ từng không được nhìn bằng con mắt giống một ban nhạc bước vào studio với đầy đủ nhạc cụ. Chính khả năng lấy những thứ có sẵn rồi bẻ chúng sang một ngữ cảnh khác đã trở thành một phần ngôn ngữ của hip-hop. Điều đó không có nghĩa AI chỉ đơn giản là sampling phiên bản mới. Khả năng tự tạo nội dung của AI khiến vấn đề phức tạp hơn nhiều. Nhưng lịch sử ấy ít nhất cũng nhắc rằng không nên lấy độ khó của phương pháp làm thước đo trực tiếp cho giá trị của thành phẩm.

Millard lập luận Tyga hoàn toàn có thể bỏ tiền thuê nhạc sĩ để biểu diễn, sử dụng thiết bị vintage, làm những phần nhạc cầu kỳ hơn và đặt nhiều nguồn lực thật sự vào dự án. Một nghệ sĩ có điều kiện như Tyga vì sao lại chọn con đường dễ và rẻ hơn, trong khi anh có khả năng làm mọi thứ theo cách “thật” hơn. Vấn đề là âm nhạc chưa bao giờ vận hành theo công thức càng tốn tiền, càng mất công thì càng hay. Một album vài triệu đô vẫn có thể dở. Một bài làm trong phòng ngủ vẫn có thể thành tác phẩm kinh điển. Một guitar solo không tự nhiên trở nên có hồn chỉ vì ngón tay thật đã bấm dây đàn. Nếu Tyga tạo được một bài xuất sắc bằng một công cụ rẻ, việc làm ra nó dễ hơn không thể tự động làm bài hát bớt xuất sắc. Ngược lại, nếu anh thuê cả một ban nhạc chơi chính xác những ý tưởng nhạt nhẽo đó, sự có mặt của người thật cũng không cứu được bài.

Album mới của Tyga có hay không? Cách nó được tạo ra có đáng tôn trọng không? Hai câu hỏi có thể liên quan, nhưng không thể thay thế nhau. Pitchfork chuyển sang tác động của AI đối với ngành nhạc, lo rằng hãng đĩa có thể thay nhạc sĩ bằng phần mềm hoặc giảm bớt số người tham gia sản xuất để cắt giảm chi phí. Bây giờ là thời điểm đáng để giới âm nhạc tranh luận về lao động, tiền bạc và cấu trúc của ngành công nghiệp. Nhưng chuyện đó không tự động chứng minh album của Tyga dở hay mất giá trị. Một album có thể mở ra cuộc tranh luận ấy, nhưng bắt nó gánh luôn hậu quả của một tương lai chưa xảy ra là đặt lên tác phẩm một tiêu chuẩn khác với chất lượng âm nhạc.

Tyga chia sẻ trong một cuộc phỏng vấn với PEOPLE về những ký ức liên quan đến người mẹ quá cố, Pasionaye Nicole Nguyen, những ảnh hưởng văn hóa thập niên 1980 và mong muốn thử nghiệm thay đổi phong cách đã gắn với tên tuổi mình. Cũng cần công bằng với anh về ý định chân thành đó. Không nhất thiết phải kết luận rằng anh phát hiện ra cách làm nhạc AI nhanh và rẻ rồi lao vào dùng. Có lẽ anh có một ý tưởng nhưng công nghệ chưa có khả năng giúp mình thực hiện nó hoàn hảo.

SỰ THẬT THÚ VỊ

Pitchfork từng chấm album ‘Relaxation of the Asshole’ của Robert Pollard cả 10 lẫn 0.0. Sự thật thú vị đó là ví dụ hoàn hảo về Pitchfork, rằng điểm số là một phần khiêu khích của người phê bình chứ chưa bao giờ là một phép đo khách quan tuyệt đối.

Quay lại con số 0.0. Nếu Pitchfork chấm ‘$TARFACE’ một mức điểm rất thấp nào đó, đó là một phán xét có thể tranh luận bằng âm nhạc. Nhưng 0.0 mang hàm ý gần như không còn gì đáng cứu. Với một kết luận cực đoan như vậy, người đọc có quyền yêu cầu một bài đánh giá tương ứng đối với từng phần của album như beat, flow, hook, lyric, melody... Bài review của Pitchfork không làm điều đó. Nó dành một phần sức nặng rất lớn cho việc album được tạo ra bằng AI.

Để thấy vấn đề, hãy giữ nguyên toàn bộ từng nốt nhạc của ‘$TARFACE’. Chỉ nói với người review rằng tất cả phần nhạc đều được chơi bằng tay. Liệu album đó vẫn nhận 0.0? Không ai có thể biết chắc, nhưng sau khi đọc lập luận của Pitchfork, rất khó tin rằng thông tin ấy không làm thay đổi cách album được đánh giá. Nếu vậy, điểm số đang phản ánh nhiều hơn âm nhạc thực sự.

Bài review đáng đọc vì Pitchfork nhìn thấy trong ‘$TARFACE’ một cuộc tranh luận lớn hơn về công nghệ, công sức, quyền tác giả và tương lai của ngành âm nhạc. Millard có những nhận xét rất trúng về sự hời hợt của việc bắt chước phong cách và về nguy cơ công nghệ biến quá trình sáng tạo thành việc gọi ra những thứ đã quen thuộc theo yêu cầu. Tyga cũng không thể giải quyết mọi phản đối chỉ bằng câu “AI cũng là một công cụ”. Nhưng càng đi sâu vào những vấn đề ấy, bài viết càng đi xa khỏi việc chấm riêng tác phẩm và bước sang chấm cả một cách làm nhạc.

Một nhà phê bình không có nghĩa vụ phải nhẹ tay với nghệ sĩ, và Tyga cũng không cần được bảo vệ khỏi một bài chấm điểm thấp. Vấn đề nằm ở chỗ 0.0 điểm tạo cảm giác đây là một kết luận tuyệt đối về chất lượng album, trong khi lập luận thực chất là phán xét về cách anh thực hiện nó và tương lai mà kiểu sản xuất này gợi ra khiến người phê bình không muốn chấp nhận.

‘$TARFACE’ hoàn toàn có thể đáng bị phê bình nặng. Tyga đang đơn giản hóa vấn đề khi xem AI chẳng khác Auto-Tune bao nhiêu. Nhưng Pitchfork chưa chứng minh được rằng album này, xét như một album, xứng đáng 0.0.