top of page
​AD

Nguồn Tài Nguyên Rộng Lớn Của Ukraine Có Phải Là Lý Do Thực Sự Đằng Sau Cuộc Xâm Lược Của Nga?

Vị trí địa chiến lược của Ukraine khiến nó dễ bị ảnh hưởng bởi những căng thẳng đang diễn ra giữa Nga và phương Tây. Thế nhưng có phải nguồn tài nguyên thiên nhiên rộng lớn của Ukraine mới chính là lý do thực sự đằng sau cuộc xâm lược của Nga?

Các khu mỏ ở Donetsk từng là trung tâm của khu vực, giờ đây những ngọn núi khổng lồ chứa chất thải kim loại vẫn còn nằm rải rác quanh cảnh quan đang trở thành một thảm họa môi trường rình rập. Ảnh: Oksana Parafeniuk


Sự cạnh tranh của Nga với phương Tây


Ukraine đã trở thành mầm mống của xung đột giữa Nga và phương Tây. Vị trí địa chiến lược khiến nước này dễ bị ảnh hưởng bởi cuộc xung đột lớn hơn. Với vai trò là vùng đệm cho hai khối xung đột, Ukraine đã có những lựa chọn rất khó thực hiện trong thập kỷ qua.


Nga đối lập với NATO (Tổ chức Hiệp ước Bắc Đại Tây Dương) ở sân sau của mình, một quan điểm không thể thương lượng. Tuy nhiên, chính phủ hiện tại của Ukraine không chỉ muốn gia nhập NATO mà còn là một phần của Liên minh châu Âu (EU).


Mặc dù phần lớn cuộc đấu tranh là quân sự cũng như chiến lược, đó không phải là nơi câu chuyện kết thúc. Nền kinh tế, tài nguyên của Ukraine và cuộc đụng độ đòi quyền sở hữu các nguyên tố hiếm dồi dào của đất nước cũng là động cơ ảnh hưởng đến khuynh hướng chính trị của Ukraine, Nga và châu Âu. Tuyên bố trung thành với Nga với tư cách là một nhà nước Xô Viết trước đây hay mở cửa với phương Tây là sự lựa chọn khó khăn cho Ukraine.



Sự giàu có tài nguyên của Ukraine là lý do thực sự dẫn đến chiến tranh


Nhà địa lý người Pháp Pascal Perri đã nghiên cứu kỹ lưỡng các hướng tấn công quân sự. Ông kết luận rằng Putin đang thực hiện một vụ cướp đất của người hàng xóm của mình. Trước hết, ông ta rất thèm muốn các nguồn tài nguyên trên lãnh thổ đó. Pascal Perri đã xem xét các khu vực xảy ra giao tranh, và cho thấy rằng tất cả chúng đều tương ứng với các khu kinh tế địa lý đáng chú ý.


Ukraine có nguồn tài nguyên khoáng sản vô cùng phong phú với số lượng lớn và gần nhau. Đất nước có trữ lượng dồi dào về than, quặng sắt, khí tự nhiên, mangan, muối, dầu mỏ, than chì, lưu huỳnh, cao lanh, titan, niken, magiê, gỗ và thủy ngân.


Hãy nhìn qua tài nguyên thiên nhiên của đất nước Ukraine.


Xe tăng Ukraine tiến về chiến tuyến với lực lượng Nga ở vùng Lugansk của Ukraine vào ngày 25/2/2022. Ảnh: Anatolii Stepanov


Dầu khí


Ukraine có trữ lượng khí đốt lớn thứ hai được biết đến ở châu Âu, ngoài trữ lượng khí đốt của Nga ở châu Á, mặc dù phần lớn chưa được khai thác.


Về khí đốt tự nhiên, quốc gia này có khoảng 1.000,09 tỷ mét khối, một con số đáng kinh ngạc. Hãy hình dung điều này, nó đủ để được kéo quanh trái đất vài lần. Con số này chỉ đứng sau nguồn tài nguyên đã biết của Na Uy là 1.000,53 tỷ mét khối.


Tuy nhiên, trớ trêu thay, Ukraine phụ thuộc vào nhập khẩu khí đốt và nguyên nhân chủ yếu là do Liên Xô bắt đầu khai thác khí đốt trên quy mô lớn ở Siberia vào những năm 1970.



Do đó, phần lớn hoạt động thăm dò khí đốt cũng như sản xuất đã được chuyển giao cho Nga, do đó nguồn tài nguyên của Ukraine vẫn chưa được khai thác. Trước cuộc xâm lược Ukraine, Nga cung cấp từ 40% đến 50% lượng khí đốt tiêu thụ của châu Âu thông qua đường ống Nord Stream 1 cũng như mạng lưới của Ukraine.


Đường ống Nord Stream là một tập hợp các đường ống dẫn khí đốt tự nhiên ngoài khơi ở Châu Âu, chạy dưới Biển Baltic từ Nga đến Đức. Ảnh: BBC


Đức cũng là một nước tiêu thụ lớn khí đốt tự nhiên của Nga. Nước này nhập 55% khí đốt tự nhiên từ Nga và phần lớn khí đốt đi qua Ukraine, nơi thu được phí vận chuyển tương đương 7 tỷ USD.


Con số này chiếm khoảng 4% tổng sản phẩm quốc nội của Ukraine. Trong khi trữ lượng khí đốt khổng lồ này vẫn chưa được khai thác, quốc gia này vẫn đóng vai trò quan trọng đối với việc vận chuyển khí đốt từ Nga sang châu Âu.


Vào năm 2019, Nga và Ukraine đã ký một thỏa thuận vận chuyển cho phép dễ dàng chuyển khí đốt từ Siberia sang EU thông qua hệ thống vận chuyển khí đốt khổng lồ của Ukraine, bất chấp các lệnh trừng phạt đơn phương của Mỹ.



Để cung cấp năng lượng cho châu Âu, Nga đã thiết lập đường ống dẫn khí đốt Nord Stream 2 để vận chuyển khí đốt tự nhiên tiết kiệm chi phí, đáng tin cậy và bền vững.


Điều này ngụ ý rằng Mỹ cũng đang chạy đua khí đốt. Tuy nhiên, đường ống Nord Stream 2 của Gazprom đi qua Biển Baltic có thể đã gặp phải rào cản lớn với cuộc xâm lược Ukraine của Tổng thống Nga Vladimir Putin. Gazprom là công ty lớn nhất của Nga và tính đến năm 2019, là công ty khí đốt tự nhiên thuộc sở hữu công lớn nhất thế giới.


Thủ tướng Đức đã ngừng chứng nhận Nord Stream 2 do hành động gây hấn của Nga. Ngoài khí đốt tự nhiên, Ukraine có rất nhiều khoáng sản như sắt, than, titan và các nguyên liệu phi kim loại khác. Đây là quốc gia dẫn đầu về trữ lượng titan, sắt và nguyên liệu phi kim loại.


Do đó, không có gì ngạc nhiên khi cuộc xâm lược Ukraine của Nga sẽ có tác động rất lớn đối với lĩnh vực điện và than.


Năm 2021, Ấn Độ nhập khẩu than để đáp ứng tình trạng thiếu than trong nước và với việc Nga xâm lược Ukraine, chuỗi cung ứng đó cũng sẽ bị ảnh hưởng. Ukraine có nguồn tài nguyên thiên nhiên lớn, với chính xác 5% tài nguyên khoáng sản và tự nhiên trên trái đất.


Các loại quặng như sắt, titan và nguyên liệu phi kim loại là một số mặt hàng xuất khẩu chính của đất nước, và quặng sắt (3,36 tỷ USD), ngô (4,77 tỷ USD), sắt bán thành phẩm (2,55 tỷ USD) và dầu hạt cũng vậy ( 3,75 tỷ USD), được xuất khẩu phần lớn sang Trung Quốc (3,94 tỷ USD), Đức (3,08 tỷ USD), Ý (2,57 tỷ USD), Ba Lan (2,75 tỷ USD) và Nga (4,69 tỷ USD).



Kim loại quý


Ukraine là quốc gia xuất khẩu quặng sắt lớn thứ năm trên thế giới vào năm 2019 và trong cùng năm đó, quặng sắt là sản phẩm xuất khẩu nhiều thứ ba tại quốc gia này. Lithium, titan và một số kim loại quý trên trái đất ngày nay như uranium (dự trữ số 1 Châu Âu), mangan rất quan trọng trong ngành luyện kim và than (dự trữ số 7 thế giới).


Trụ sở chính của Ferrexpo ở Thụy Sĩ nhưng hoạt động ở Ukraine, nơi có ba mỏ và một cơ sở sản xuất. Ảnh: Bloomberg


Lithium


Các lãnh thổ ly khai của Ukraine ở vùng Donbass có nguồn tài nguyên thiên nhiên dồi dào, do đó, làm cho khu vực này trở nên rất khả thi về mặt kinh tế cho tương lai. Các quặng lithium ở Ukraine tập trung ở Zaporizhzhia Oblast (khu vực Kruta Balka), Donetsk (khu vực Shevchenkivske), và Kirovohrad (khu vực Polokhivske, Dobra).


Tuy nhiên, hiện tại không có công việc khai thác nào đang diễn ra trong khu vực. Các mỏ Dobra và Donetsk đang được giành lấy và đã có sự cạnh tranh gay gắt giữa Chengxin Lithium của Trung Quốc và European Lithium (Úc), và cả hai công ty đều muốn có chỗ đứng trong ngành lithium châu Âu.


Các công ty này chỉ là hai trong số danh sách các hồ sơ dự thầu được Cơ quan Khảo sát Địa chất Ukraine công bố trực tuyến. Hóa chất liti là thành phần chính của pin xe điện (EV). Phần lớn các công ty ô tô đang xem xét trữ lượng lithium trên toàn thế giới.



Titan


Một số ước tính chỉ ra rằng có tới 20% trữ lượng quặng titan trên thế giới đã được chứng minh là nằm ở Ukraine. Nhưng đây là một trong số ít quốc gia có quy trình sản xuất khép kín trong ngành công nghiệp titan - từ khai thác và chế biến quặng sắt titan đến sản xuất thành phẩm.


Điều thú vị là Trung Quốc là nhà nhập khẩu quặng sắt titan lớn nhất của Ukraine vào năm 2021, với Nga ở vị trí thứ hai (15,3%) và Thổ Nhĩ Kỳ đứng thứ ba (14,5%). Một ngành có thể bị ảnh hưởng lớn nếu xung đột Ukraine-Nga gia tăng, là ngành công nghiệp máy bay, chủ yếu là vì titan là một thành phần quan trọng được sử dụng trong sản xuất máy bay.


Boeing, trong một tuyên bố ngày 31/1, nói rằng căng thẳng về Ukraine tạo ra một “khí hậu bất lợi” cho hoạt động kinh doanh của họ. Trong trường hợp bị trừng phạt kinh tế, chuỗi cung ứng titan có thể bị ảnh hưởng và hơn nữa, khả năng sản xuất máy bay có thể bị cản trở.


Để minh họa, Boeing của Mỹ đã mở rộng chuỗi cung ứng titan của mình kể từ năm 2014, khi Nga bị trừng phạt vì sáp nhập Crimea từ Ukraine, tuy nhiên, hãng này vẫn phụ thuộc nhiều vào VSMPO-AVISMA của Nga, nhà sản xuất titan lớn nhất thế giới, vì sự cung cấp của kim loại.


Nga thèm muốn các nguồn tài nguyên ở miền đông Ukraine, ở phía đông và xung quanh Dnepr, đặc biệt là mỏ sắt thép và bể khai thác lớn. Ảnh: Oleksandra Butova


An ninh lương thực


Miền đông Ukraine là khu đất màu mỡ cho nông nghiệp. Nước đứng hàng đầu thế giới về dầu hướng dương, lúa mì. Người ta ước tính Ukraine có thể nuôi được 600 triệu người.


Việc Nga xâm lược Ukraine có nghĩa là Nga sẽ kiềm chế xuất khẩu, điều này sẽ tạo ra các vấn đề an ninh lương thực vì Ukraine là một trong những nhà phân phối lúa mì và ngô lớn nhất. Xuất khẩu ngũ cốc là trụ cột của nền kinh tế Ukraine.



Phần lớn ngô và lúa mì của nước này được dành cho châu Phi và Tây Á, những nơi phụ thuộc nhiều vào nhập khẩu làm lương thực. Hơn 50% các chuyến hàng ngô và lúa mì hàng năm của Ukraine đến châu Phi hoặc Trung Đông.


An ninh lương thực toàn cầu là mối lo ngại lớn nhất nếu hoạt động xuất khẩu của Ukraine bị xáo trộn. Trong khi đó, do khoảng cách xa, lượng lúa mì của Hoa Kỳ chỉ chiếm chưa đến 10% so với những gì phục vụ cho các khu vực đó. Ukraine đang đặt mục tiêu giành vị trí thứ ba về lúa mì và vị trí thứ tư về ngô trong năm nay, nhưng thứ hạng này có thể bị bỏ lỡ do cuộc khủng hoảng với Nga.


Cuộc chạy đua giữa Nga và phương Tây để giành nguồn tài nguyên Ukraine


Mỹ và châu Âu có thể đang xem xét vấn đề an ninh lương thực và năng lượng bằng cách cố gắng đảm bảo Ukraine nghiêng về phương Tây, nhưng liệu Nga có cho phép điều đó? Mỹ luôn cảnh giác với quyền lực của Nga ở châu Âu và ảnh hưởng của nước này sẽ ngày càng mạnh mẽ hơn bây giờ khi Ukraine bị xâm lược, đặc biệt là ở Balkan, và nếu nước này có thể chịu được các lệnh trừng phạt toàn cầu. Tuy nhiên, với sự hỗ trợ của Mỹ, Ukraine có thể phát triển mạnh và tận dụng các nguồn tài nguyên thiên nhiên của mình.


Đó có thể là cái cớ của Mỹ để cạnh tranh với Nga? Trong khi châu Âu phụ thuộc vào khí đốt tự nhiên của Nga, Mỹ đang cố gắng trở thành nhà cung cấp khí đốt tự nhiên hóa lỏng (LNG) nổi bật hơn, mặc dù giá của LNG về cơ bản sẽ cao hơn giá khí đốt của Nga.


Mục tiêu mà Mỹ hướng tới là ngăn Nga thống trị châu Âu thông qua sự phụ thuộc vào năng lượng và điều mà Ngoại trưởng Mỹ Antony Blinken gọi là “vũ khí hóa nhiệt” bằng cách kiểm soát khí đốt trong những tháng mùa đông khi châu Âu cần Nga giữ ấm.



Hơn nữa, nhiên liệu dầu và khí đốt không phải là vô hạn, có nghĩa là Nga phải tìm kiếm các nguồn khí tự nhiên bổ sung để khai thác. Đối với Nga và phương Tây, Ukraine trong tương lai là một điểm nóng về tài nguyên thiên nhiên.


Ukraine cảnh báo mức độ phóng xạ tăng lên của nhà máy điện hạt nhân Chernobyl sau khi lực lượng Nga chiếm giữ khu vực này. Ảnh: Reuters


Ngoài ra Ukraine còn có một số nhà máy điện nguyên tử, đập lớn và cả một ngành hóa chất tiên tiến. Nga có một chỗ đứng trong nước có nghĩa là một động lực kinh tế, an ninh năng lượng và một vị trí chiến lược vững chắc và an toàn.

Comments


bottom of page