Hoa Kỳ: Tình Trạng Hạn Hán Miền Tây Nước Mỹ

Toàn bộ hệ thống ở miền Tây nước Mỹ bắt đầu rung chuyển khi mùa đông không còn nhiều tuyết.

Thảm cỏ được tưới nước trong một ốc đảo sa mạc. Ảnh minh họa: Châu Bá Đăng

Miền Tây nước Mỹ tồn tại nhờ tuyết trên dãy núi Rocky. Mỗi mùa đông, tuyết phủ kín các đỉnh núi rồi nằm yên suốt nhiều tháng như một hồ chứa đông lạnh khổng lồ, âm thầm giữ lại nguồn nước cho mùa xuân và mùa hè phía dưới. Khi tan ra, nó nuôi sống sông ngòi, hồ chứa, nông trại, nhà máy thủy điện và hàng chục triệu con người trải dài khắp miền Tây khô hạn của Hoa Kỳ. Nhưng năm nay, hệ thống đó gần như không còn vận hành như trước nữa.

Bang Utah vừa ban bố tình trạng khẩn cấp sau một mùa đông được các quan chức gọi thẳng là “mùa đông không còn tuyết tích tụ”. Năm ngoái, Thống đốc bang Utah Spencer Cox đã ban hành lệnh khẩn cấp đối với 17 hạt đang phải đối mặt với tình trạng thiếu tuyết khắc nghiệt; theo đó, ông chỉ đạo một ủy ban rà soát các khó khăn và những hoàn cảnh đặc thù khác, đồng thời khuyến nghị các công ty cấp nước và thủy lợi tại những khu vực chịu ảnh hưởng khuyến khích việc tưới tiêu cảnh quan một cách hiệu quả.

Tuy nhiên, tình hình năm nay lại tồi tệ hơn và diễn ra trên phạm vi rộng hơn. Theo báo cáo công bố vào đầu ngày hôm nay của Cơ quan Giám sát Hạn hán Hoa Kỳ, khi bước sang tháng Năm, hơn 90% diện tích bang Utah vẫn đang chìm trong tình trạng hạn hán nghiêm trọng hoặc tồi tệ hơn — trong đó, gần 60% diện tích thuộc diện hạn hán cực độ hoặc đặc biệt, hai cấp độ hạn hán nghiêm trọng nhất. Toàn bộ các khu vực còn lại đều đang ở mức hạn hán vừa phải.

“Chúng ta đang đối mặt với một tình hình nước vô cùng nghiêm trọng,” Cox lưu ý trong một cuộc họp báo.

Các quan chức khí tượng cho biết lượng tuyết trên núi kết thúc mùa ở mức gần thấp kỷ lục. Kể từ ngày 1/4/2026, nhiều khu vực của Utah chỉ nhận được khoảng 50 - 75% lượng mưa thông thường. Hơn 60% bang hiện bị xếp vào tình trạng hạn hán cực độ. Hậu quả bắt đầu lan rộng gần như ngay lập tức. Nông dân bị cắt giảm hạn mức nước tưới. Salt Lake City yêu cầu cư dân giảm 20% lượng nước dùng ngoài trời. Hồ chứa Lake Powell tiếp tục ở mức nguy hiểm, đe dọa khả năng phát điện thủy điện và gây thêm áp lực lên toàn bộ hệ thống sông Colorado — nguồn nước sống còn của hàng triệu người ở miền Tây nước Mỹ.

Nhưng cuộc khủng hoảng này không đơn thuần là ít mưa. Điều đang biến mất thực chất là khả năng lưu trữ nước của thiên nhiên. Trong nhiều thập kỷ, tuyết hoạt động như một hồ chứa đông lạnh khổng lồ. Nó tích nước vào mùa đông rồi giải phóng chậm rãi suốt mùa xuân và mùa hè. Đó là thứ giúp các bang sa mạc như Utah, Arizona hay Nevada tồn tại được giữa khí hậu khô hạn. Giờ đây, nhiệt độ ấm lên đang phá vỡ cơ chế đó.

Suối chảy qua Hẻm núi Big Cottonwood, Salt Lake City, Utah, ngày 28/4/2026. Ành: Tess Crowley

Các nhà khoa học khí hậu cho biết mùa đông ở miền Tây ngày càng nóng hơn. Tuyết tan sớm hơn. Đất và hồ chứa bốc hơi nhanh hơn. Ngay cả khi bão xuất hiện, lượng nước rơi xuống ngày càng ở dạng mưa thay vì tuyết. Nghe có vẻ chỉ là khác biệt nhỏ về nhiệt độ. Nhưng với hạ tầng nước của miền Tây Hoa Kỳ, đó là một thay đổi mang tính hệ thống. Tuyết giữ nước còn mưa thì không. Sở Tài nguyên Thiên nhiên Utah cho biết “lớp tuyết tích tụ là hồ chứa lớn nhất”.

Một câu hỏi ngày càng xuất hiện nhiều ở miền Tây nước Mỹ là đây có thật sự là vấn đề thiếu nước hay là vấn đề sử dụng nước theo kiểu không còn phù hợp với khí hậu hiện đại? Bởi trong khi các bang như Utah, Colorado hay Arizona liên tục kêu gọi người dân tiết kiệm nước, nhiều ngành công nghiệp tiêu thụ nước khổng lồ vẫn tiếp tục mở rộng.

Các sân golf xanh mướt giữa sa mạc vẫn tồn tại. Những khu nhà ở ngoại ô với bãi cỏ rộng lớn vẫn cần được tưới mỗi ngày. Trạm rửa xe mọc dày đặc ở các thành phố phát triển nhanh.

Phía sau cơn sốt AI mới nhất là một hệ thống trung tâm dữ liệu gần như vô hình với công chúng. Các trung tâm dữ liệu cần lượng nước khổng lồ để làm mát máy chủ. Khi các công ty công nghệ đổ xô xây dựng hạ tầng AI trên khắp miền Tây nước Mỹ — nơi đất rẻ, năng lượng tương đối ổn định và không gian rộng — áp lực lên nguồn nước cũng âm thầm tăng theo.

Cơ quan An ninh Quốc gia Hoa Kỳ hiện đang hoàn tất việc xây dựng Trung tâm Dữ liệu Utah tại Bluffdale, Utah. Ảnh: Rick Bowmer

Nhiều quan chức quản lý nước ở miền Tây Mỹ đã cảnh báo rằng việc kêu gọi người dân tiết kiệm nước sẽ không đủ để giải quyết siêu hạn hán kéo dài nhiều thập kỷ đang làm cạn hệ thống sông Colorado. Nhiều nhà khoa học cho rằng cuộc khủng hoảng hiện nay không thể được giải thích chỉ bằng một mùa đông ít tuyết. Đây là sự va chạm giữa một hệ thống khí hậu đang thay đổi rất nhanh và một mô hình phát triển đô thị, công nghiệp, nông nghiệp được xây dựng dựa trên giả định rằng nước sẽ luôn tồn tại như cũ.

Mưa đổ xuống nhanh, chảy trôi nhanh, và biến mất nhanh. Trong một vùng đất phụ thuộc gần như hoàn toàn vào khả năng trữ nước tự nhiên của núi tuyết, điều đó giống như việc tài khoản tiết kiệm của cả khu vực đang cạn dần từng năm. Điều khiến cuộc khủng hoảng này đáng sợ hơn là nó không còn mang tính bất thường.

Trong nhiều năm qua, miền Tây Mỹ liên tục chứng kiến các đợt siêu hạn hán kéo dài hàng thập kỷ. Hồ Mead và Lake Powell từng nhiều lần rơi xuống mức thấp lịch sử. Những cánh rừng khô cháy biến mùa hè thành mùa cháy rừng triền miên. Các thành phố bắt đầu nói về chuyện tiết kiệm nước như một phần của đời sống thường nhật, không còn là tình huống khẩn cấp tạm thời.

Người Mỹ lớn lên với ý tưởng rằng miền Tây luôn khô hạn nhưng vẫn có thể kiểm soát được bằng kỹ thuật, đập nước và quy hoạch. Nhưng biến đổi khí hậu mới đang làm lộ ra giới hạn công nghệ vẫn không thể tạo ra tuyết.

Một phần nguyên nhân đến từ các mô hình khí hậu dao động tự nhiên như El Niño và La Niña, vốn có thể làm thay đổi lượng mưa và nhiệt độ ở miền Tây Hoa Kỳ theo chu kỳ.

Nhưng các nhà khoa học nhấn mạnh rằng El Niño không còn hoạt động trong cùng một nền khí hậu như trước đây. Ngày nay, ngay cả những năm có bão mùa đông mạnh cũng thường diễn ra trong bối cảnh nhiệt độ trung bình cao hơn nhiều so với thế kỷ 20. Điều đó khiến tuyết tan nhanh hơn, mùa đông ngắn hơn và lượng nước thất thoát qua bốc hơi lớn hơn. El Niño có thể giải thích một mùa bất thường nhưng nó không giải thích vì sao toàn bộ miền Tây nước Mỹ ngày càng phụ thuộc vào những mùa đông nhiều tuyết chỉ để duy trì trạng thái bình thường.

Chính quyền Joe Biden trước đây từng gọi hạn hán và khủng hoảng sông Colorado là một phần của “khủng hoảng khí hậu” và thúc đẩy nhiều chương trình đầu tư hạ tầng nước, chống hạn và chuyển đổi năng lượng sạch. Bộ Nội vụ Mỹ nhiều lần cảnh báo rằng miền Tây đang trải qua một trong những giai đoạn khô hạn nghiêm trọng nhất trong lịch sử hiện đại. Nhưng dưới chính quyền Donald Trump hiện tại, cách nói về vấn đề khí hậu trở nên phức tạp hơn nhiều. Trump từ lâu vốn hoài nghi nhiều lập luận xoay quanh biến đổi khí hậu và thường ưu tiên các vấn đề như tăng trưởng kinh tế, năng lượng nội địa, giảm quy định môi trường, mở rộng khai thác tài nguyên. Nhiều đồng minh bảo thủ của ông cũng cho rằng các chính sách khí hậu cấp tiến đang bị sử dụng để mở rộng kiểm soát nhà nước hoặc gây áp lực lên ngành năng lượng truyền thống. Các bang bảo thủ vốn phụ thuộc nặng vào nguồn nước từ tuyết trên núi lại đang nằm ở tuyến đầu của chính cuộc khủng hoảng khí hậu mà chính trị Mỹ vẫn còn tranh cãi dữ dội.

Trong khi Washington tiếp tục tranh luận về khí hậu, đất đai ở miền Tây vẫn tiếp tục khô đi từng mùa hè. Các chuyên gia cảnh báo rằng những cơn giông mùa hè có thể mang lại chút cứu trợ tạm thời, nhưng khó có thể bù đắp phần thiếu hụt nước đang ngày càng lớn. Trong khi đó, thảm thực vật khô, đất mất độ ẩm và nhiệt độ cực đoan đang biến nhiều khu vực thành nhiên liệu khổng lồ cho mùa cháy rừng sắp tới. Ở những khu rừng đang mất dần độ ẩm đó, chỉ cần một tia lửa nhỏ là đủ để biến cả vùng thành biển lửa.

Cuộc khủng hoảng ở Utah không chỉ là câu chuyện của một mùa đông ít tuyết. Nó là lời nhắc rằng toàn bộ miền Tây nước Mỹ được xây dựng dựa trên một giả định rất mong manh. Thiên nhiên sẽ tiếp tục vận hành. Điều đáng lo nhất nằm ở cảm giác mọi thứ vẫn ổn như thể chưa có gì thay đổi. Nếu tuyết không còn trở lại như trước nữa, cuộc khủng hoảng thật sự có thể không chỉ là thiếu nước mà là sự kết thúc của một mô hình phát triển từng được xem là không thể thất bại.