MAGA - Khẩu Hiệu Làm Thay Đổi Nước Mỹ

Trong khi khẩu hiệu MAGA khơi gợi niềm tự hào dân tộc, thì với nhiều người, đó là lời nhắc nhở về một thời kỳ bất bình đẳng và chia rẽ.

Những người ủng hộ Tổng thống Donald Trump gần Điện Capitol Hoa Kỳ, ngày 6/1/2021 tại Washington, D.C., Hoa Kỳ. Ảnh: Shay Horse/NurPhoto

Khẩu hiệu “Make America Great Again” (MAGA) không phải là phát minh của Tổng thống Donald Trump. Trên thực tế, cụm từ này từng được Tổng thống Ronald Reagan sử dụng trong chiến dịch tranh cử tổng thống năm 1980. Tuy nhiên, đến khi ông Trump sử dụng MAGA trong chiến dịch tranh cử năm 2016, cụm từ này mới thực sự trở thành biểu tượng toàn cầu, được in trên nón, áo thun, và các vật phẩm chính trị khác.

Vào thời điểm ông Trump tuyên bố tranh cử, nước Mỹ đang đối mặt với nhiều thách thức kinh tế, tình trạng nhập cư bất hợp pháp gia tăng và người dân mất lòng tin vào tầng lớp lãnh đạo Washington. Ông Trump đã sử dụng MAGA để hứa hẹn rằng ông sẽ giải quyết những vấn đề trên, khơi dậy niềm hy vọng về một nước Mỹ “vĩ đại” hơn.

Một trong những điểm nhấn của khẩu hiệu này là từ “again”, mang hàm ý rằng nước Mỹ từng vĩ đại nhưng đã đánh mất vị thế đó. Thời kỳ hậu chiến tranh thế giới thứ hai là thời kỳ kinh tế bùng nổ, với các ngành công nghiệp sản xuất phát triển mạnh mẽ và tầng lớp trung lưu gia tăng. Dưới thời Tổng thống Reagan, chính sách cắt giảm thuế và giảm can thiệp của chính phủ đã tạo ra sự tăng trưởng kinh tế vượt bậc. Một số người xem những năm đầu của thế kỷ 20 là giai đoạn mà nước Mỹ bắt đầu khẳng định vị thế cường quốc toàn cầu.

Tuy nhiên, cụ thể vĩ đại nghĩa là gì và thời kỳ nào thì tùy thuộc vào cách nhìn của mỗi người. Đối với nhiều cộng đồng, các thời kỳ được coi là vĩ đại này lại không mang đến sự công bằng. Người Mỹ gốc Phi, người nhập cư, và các nhóm thiểu số khác thường bị bỏ rơi hoặc đối xử bất công trong những giai đoạn này.

Khẩu hiệu MAGA không chỉ thu hút sự ủng hộ mạnh mẽ mà còn đối mặt với nhiều ý kiến trái chiều. Nhiều nhà phê bình cho rằng MAGA khơi gợi tư tưởng phân biệt chủng tộc, cổ vũ cho chủ nghĩa dân tộc cực đoan.

Dưới thời Tổng thống Joe Biden, các chính sách MAGA không còn được tiếp tục nhưng tinh thần MAGA vẫn sống trong lòng nhiều cử tri trung thành của ông Trump. Khẩu hiệu MAGA đại diện cho một giai đoạn đầy biến động của chính trị Mỹ. Dù được ca ngợi hay chỉ trích, MAGA đã khắc sâu vào tâm trí công chúng như một lời nhắc nhở rằng chính trị có thể thay đổi cục diện của cả một quốc gia.

“Vĩ đại” nhưng cho ai?

Từ “Great” (vĩ đại) trong MAGA dường như khơi dậy cảm giác hoài niệm về một thời kỳ được cho là lý tưởng trong lịch sử Mỹ. MAGA không giải thích rõ thời kỳ vĩ đại là khi nào và vì sao lại được coi là vĩ đại.

Trong những năm 1950 hoặc thời kỳ hậu chiến tranh, nhiều nhóm người Mỹ phải đối mặt với sự bất công. Thời kỳ phân biệt chủng tộc Jim Crow khiến người da màu chịu bất bình đẳng trong giáo dục, việc làm, và quyền bầu cử. Quyền lợi của phụ nữ bị hạn chế trong hôn nhân, lao động, và giáo dục. Người nhập cư thường bị xem là mối đe dọa đối với công việc của người bản địa.

Mặc dù mục đích của nó là để đoàn kết người dân Mỹ, MAGA lại trở thành một công cụ gây chia rẽ. Khẩu hiệu này vô tình tạo ra một ý nghĩa ngầm rằng nước Mỹ hiện tại đã suy thoái và cần phải trở lại một trạng thái ưu việt hơn. Điều này khiến nhiều cộng đồng cảm thấy bị loại trừ khỏi hình ảnh vĩ đại mà khẩu hiệu hướng tới.

MAGA thường gắn liền với tư tưởng “America first” (Nước Mỹ trên hết), vốn nhấn mạnh đến quyền lợi của người Mỹ mà không quan tâm đến ảnh hưởng đối với cộng đồng quốc tế. Điều này dễ dẫn đến chủ nghĩa biệt lập, làm suy yếu các mối quan hệ quốc tế và đồng minh truyền thống và chủ nghĩa bài ngoại, tăng cường sự nghi kỵ đối với người nhập cư và các nhóm sắc tộc khác.

Với những người ủng hộ, MAGA được xem như sự bảo vệ và khôi phục các giá trị truyền thống mà họ tin rằng đã bị xói mòn theo thời gian. Tuy nhiên, cách hiểu này không bao quát hết thực tế đa dạng về văn hóa, sắc tộc và trải nghiệm xã hội của nước Mỹ đương đại. Hệ quả là sự chia rẻ xã hội bị khoét sâu, xung đột giữa các cộng đồng gia tăng và mức độ phân cực chính trị ngày càng gay gắt, trong khi nhiều nhóm thiểu số cảm nhận rõ rệt việc mình bị đẩy ra ngoài trung tâm của đời sống chính trị – xã hội.

MAGA dần trở thành biểu tượng tập hợp của phe bảo thủ, đối đầu trực diện với các phong trào cấp tiến. Với người ủng hộ, đó là lời hứa khôi phục danh dự và sức mạnh đã mất; còn với người phản đối, đó là sự thu hẹp tầm nhìn về nước Mỹ, bỏ qua chính tính đa dạng và vai trò lãnh đạo toàn cầu — những yếu tố cũng từng cấu thành nên sự vĩ đại của quốc gia này.

Hậu quả tiêu cực của chính sách MAGA

Chính quyền Trump cụ thể hóa khẩu hiệu đó bằng những quyết định kinh tế mang tính thân doanh nghiệp rõ rệt. Đạo luật Cắt giảm Thuế và Việc làm năm 2017 làm thuế suất doanh nghiệp giảm mạnh, cùng với việc cắt giảm thuế cho cá nhân, nhưng lợi ích lớn nhất rơi vào nhóm thu nhập cao và các tập đoàn lớn. Chính quyền lập luận rằng khi giới giàu và doanh nghiệp được giải phóng khỏi gánh nặng thuế, họ sẽ đầu tư nhiều hơn, tạo thêm việc làm và cuối cùng lợi ích sẽ lan tỏa xuống toàn xã hội. Những người chỉ trích thì cho rằng đây là một canh bạc thiên lệch, làm gia tăng bất bình đẳng và thâm hụt ngân sách.

Song song với đó là nỗ lực khuyến khích các công ty Mỹ đưa dây chuyền sản xuất trở lại nội địa, nhằm phục hồi ngành sản xuất và các cộng đồng công nghiệp suy tàn. Ông Trump liên tục kêu gọi đưa việc làm về Mỹ, kết hợp ưu đãi thuế và sức ép chính trị. Tuy nhiên, kết quả đạt được không đồng đều. Một số doanh nghiệp hồi hương mang tính biểu tượng, nhưng nhiều công ty vẫn chọn tự động hóa hoặc chuyển sản xuất sang các quốc gia khác có chi phí thấp hơn, khiến tác động thực tế thấp hơn kỳ vọng của những cử tri đặt nhiều hy vọng vào lời hứa này.

Ở mặt trận nhập cư, MAGA được gắn chặt với thông điệp “luật pháp và trật tự”. Cam kết xây dựng bức tường dọc biên giới Mexico là tuyên bố về chủ quyền và kiểm soát biên giới. Tường biên giới với Mexico không những không ngăn chặn được hoàn toàn nhập cư bất hợp pháp mà còn làm tổn hại đến hình ảnh nước Mỹ như một đất nước của cơ hội. Chính sách cấm nhập cư từ các quốc gia Hồi giáo bị chỉ trích là mang tính phân biệt tôn giáo và vi phạm quyền tự do.

Đi kèm là chính sách Zero Tolerance (Không khoan nhượng), trong đó việc truy tố hình sự mọi trường hợp vượt biên trái phép dẫn đến hậu quả trẻ em bị tách khỏi gia đình tại biên giới. Hình ảnh này gây phẫn nộ trong và ngoài nước, khiến MAGA đối với nhiều người không còn là lời hứa phục hưng mà là biểu hiện của sự cứng rắn đến mức vô nhân đạo.

Trên bình diện toàn cầu, chính quyền Trump thể hiện rõ lập trường “Nước Mỹ trên hết” bằng việc rút khỏi các thỏa thuận đa phương và đòi hỏi sân chơi công bằng. Mỹ rời Hiệp định Paris về biến đổi khí hậu và Hiệp định Đối tác xuyên Thái Bình Dương với lý do các cam kết này làm tổn hại lợi ích kinh tế và chủ quyền quốc gia, nhưng lại làm suy yếu vai trò lãnh đạo của Mỹ trong các vấn đề môi trường toàn cầu. Theo cách diễn giải của chính quyền, nước Mỹ vĩ đại không nên bị ràng buộc bởi các cơ chế mà họ cho là bất lợi hoặc cho phép các quốc gia khác đi nhờ sức mạnh của Mỹ.

Trong khi đó, ngân sách quốc phòng được tăng mạnh, phản ánh niềm tin cốt lõi của ông Trump rằng sức mạnh quân sự là nền tảng của vị thế toàn cầu. Một quân đội vô địch thế giới vừa là công cụ răn đe, vừa là biểu tượng cho sự trở lại của nước Mỹ mạnh mẽ, không nhân nhượng. Điều này củng cố hình ảnh MAGA như một dự án phục hồi sức mạnh, nhưng đồng thời cũng làm dấy lên nguy cơ leo thang căng thẳng toàn cầu, thay vì ưu tiên vai trò dẫn dắt thông qua ngoại giao và thể chế quốc tế.

Chính sách thương mại cứng rắn với Trung Quốc là phép thử lớn nhất cho khẩu hiệu này. Việc áp thuế quan cao lên hàng hóa Trung Quốc được ông Trump mô tả như hành động cần thiết để chấm dứt thương mại không công bằng. Nhưng chiến tranh thương mại nhanh chóng dẫn đến hậu quả tăng giá hàng hóa tiêu dùng và thiệt hại cho nông dân và xuất khẩu nông sản Mỹ sang Trung Quốc bị sụt giảm nghiêm trọng. Chuỗi cung ứng toàn cầu bị xáo trộn và người tiêu dùng Mỹ phải trả giá cao hơn. MAGA bộc lộ mâu thuẫn giữa thông điệp bảo vệ người lao động trong nước và những tác động kinh tế phức tạp của toàn cầu hóa mà không thể đảo ngược dễ dàng.

Các cuộc biểu tình liên quan đến MAGA, điển hình là vụ tấn công Điện Capitol — biểu tượng quyền lực lập pháp và tính liên tục của nền dân chủ Mỹ — cho thấy khẩu hiệu này có thể kích động hành vi cực đoan. Cuộc bạo loạn ngày 6/1/2021 khiến 5 người thiệt mạng liên quan trực tiếp hoặc gián tiếp, hàng trăm cảnh sát bị thương, nhiều người sau đó mắc chấn thương tâm lý kéo dài. Điện Capitol bị xâm phạm lần đầu tiên sau hơn hai thế kỷ, làm lộ ra những lỗ hổng nghiêm trọng trong công tác bảo vệ an ninh quốc gia.

Đây là một trong những vụ truy tố pháp lý lớn nhất trong lịch sử Mỹ. Hơn 1.200 người đã bị buộc tội với các mức độ khác nhau: xâm nhập trái phép, phá hoại tài sản liên bang, hành hung lực lượng thực thi pháp luật, cho đến âm mưu lật đổ trật tự hiến định đối với các thành viên của những nhóm cực đoan như Proud Boys và Oath Keepers. Vụ việc dẫn đến lần luận tội thứ hai của ông Trump, với cáo buộc “kích động bạo loạn”, dù Thượng viện không đủ phiếu kết tội.

Hậu quả nghiêm trọng nhất nhưng khó nhìn thấy nhất nằm ở lĩnh vực niềm tin dân chủ. Ngày 6/1 đánh dấu lần đầu tiên trong lịch sử hiện đại, một bộ phận người Mỹ tin rằng bạo lực là công cụ chính trị chính đáng để giữ hoặc giành quyền lực. Những tuyên bố gian lận bầu cử không có bằng chứng, được lặp đi lặp lại bởi các chính trị gia và truyền thông thân Trump, đã đặt tiền lệ nguy hiểm rằng thất bại bầu cử có thể bị phủ nhận bằng bạo lực hoặc đe dọa bạo lực.

Ngày 6/1 một lần nữa làm sự chia rẻ khoét sâu hơn. Trên bình diện xã hội, MAGA tạo ra hai phân cực sâu sắc, khiến khó đạt được sự đồng thuận. Với một bên, đó là âm mưu đảo chính; với bên kia, là cuộc biểu tình yêu nước bị thổi phồng. Sự bất đồng không chỉ nằm ở quan điểm chính trị, mà ở cách nhìn thực tại, khi cùng một sự kiện nhưng được diễn giải hoàn toàn trái ngược.

Về đối ngoại và hình ảnh quốc tế, vụ tấn công gây tổn hại nặng nề đến uy tín của Mỹ như một hình mẫu quốc gia đoàn kết trong đa dạng. Trong nhiều thập kỷ, Washington thường chỉ trích các quốc gia khác về bầu cử gian lận hay chuyển giao quyền lực không hòa bình. Hình ảnh đám đông tràn vào Quốc hội Mỹ đã trở thành công cụ tuyên truyền cho các chính quyền độc đoán, dùng để phản bác các bài giảng dân chủ từ phương Tây. Trung Quốc và Nga tận dụng điều này để gia tăng sức mạnh trên trường quốc tế.

Hậu quả chính trị của MAGA vẫn đang tiếp diễn. Nó là lời cảnh báo rằng dân chủ Mỹ có thể bị phá hoại từ bên trong nếu các chuẩn mực, sự thật và luật pháp không còn được tôn trọng.