Quân Đội Mỹ Chính Thức Bước Vào Kỷ Nguyên AI

Trong quân đội Mỹ, AI từng được nhắc đến như một thứ gì đó bị phản đối — Điều đó vừa thay đổi.

Bộ Chiến tranh Hoa Kỳ ra mắt ứng dụng trí tuệ nhân tạo GenAI.mil, nhằm mở rộng ưu thế chiến lược, tăng tốc kết quả nhiệm vụ và giành lợi thế thông tin bằng những mô hình AI tiên tiến do Mỹ phát triển. Ảnh minh họa bởi NKI.

BỘ CHIẾN TRANH Hoa Kỳ chính thức triển khai nền tảng GenAI.mil, đánh dấu một khoảnh khắc mang tính bước ngoặt trong cuộc cách mạng trí tuệ nhân tạo của Mỹ, mở ra một kỷ nguyên mới về ưu thế tác chiến.

Khác với những hình dung phổ biến về AI gắn liền với robot hay vũ khí tự động, GenAI mà quân đội Mỹ đang triển khai trước hết nhắm vào tổng hợp – phân tích – ra quyết định. Từ việc tóm tắt hàng trăm trang tài liệu huấn luyện, hỗ trợ soạn thảo báo cáo, chuẩn bị họp cho chỉ huy, đến việc giúp con người tìm ra tín hiệu quan trọng trong biển dữ liệu ngày càng phình to, AI được đặt vào vai trò của một cộng sự thầm lặng nhưng cực kỳ hiệu quả.

“Tương lai của chiến tranh Mỹ được viết bằng AI,” Pete Hegseth, Bộ trưởng Chiến tranh Hoa Kỳ, tuyên bố chính thức về GenAI.mil trong một video phát trực tuyến từ Lầu Năm Góc, ngày 9/12/2025. “Chúng tôi đang dồn toàn bộ nguồn lực vào trí tuệ nhân tạo như một lực lượng chiến đấu… Các công cụ AI mang đến những cơ hội vô hạn để tăng hiệu quả và chúng tôi rất vui mừng được chứng kiến ​​tác động tích cực trong tương lai của AI đối với Bộ Chiến tranh.”

Phát biểu này không chỉ nói về công nghệ mà phản ánh một sự chuyển dịch tư duy. Trong một kỷ nguyên nơi tốc độ ra quyết định có thể định đoạt kết cục của xung đột, nơi thông tin luôn dư thừa nhưng sự chú ý của con người thì hữu hạn, lợi thế nằm ở việc ai hiểu dữ liệu nhanh hơn.

Tính thực tiễn của AI trong quân đội đã đi thẳng vào cấp chỉ huy. Thiếu tướng William “Hank” Taylor, Tư lệnh Tập đoàn quân số 8 của Lục quân Hoa Kỳ, Đại diện quân sự của Hoa Kỳ tại Ủy ban Quân sự NATO, từng công khai chia sẻ rằng ông đã sử dụng ChatGPT như một công cụ hỗ trợ trong quá trình ra quyết định chỉ huy. Không phải để thay thế phán đoán quân sự, mà để kiểm tra giả định, mô phỏng kịch bản, sắp xếp lại các phương án và nhìn vấn đề từ những góc độ mà con người dễ bỏ sót khi chịu áp lực thời gian. Việc một sĩ quan cấp tướng, đang nắm quyền chỉ huy thực tế, chấp nhận sử dụng GenAI cho thấy AI không còn là công nghệ của tương lai mà đã trở thành một phần trong cách tư duy, lập kế hoạch và điều hành của quân đội hiện đại.

Trải nghiệm với AI trong quân đội không chỉ từ lãnh đạo cấp cao mà còn là câu chuyện của chính binh lính và sĩ quan bình thường. Nhiều người phản ánh cách họ tận dụng AI để viết bài đánh giá công tác hay soạn slide trình bày nhanh hơn, giúp công việc trôi chảy hơn.

“Đôi khi cần đến 5 người và vài giờ để giải mã một tin nhắn… Việc sử dụng các công cụ AI như ChatGPT… để nhanh chóng có được bản nháp ban đầu… dường như chúng ta mới chỉ bắt đầu thôi,” một binh sĩ chia sẻ trên diễn đàn Reddit.

GenAI.mil xuất hiện đúng vào điểm nghẽn đó. Thay vì kỳ vọng con người phải đọc mọi thứ, nhớ mọi thứ, xử lý mọi thứ, quân đội đang chấp nhận năng lực chiến lược trong thế kỷ XXI là năng lực phối hợp giữa con người và máy móc. AI giúp con người mở rộng biên độ của tư duy ấy, cho phép một sĩ quan trẻ xử lý khối lượng thông tin mà trước đây chỉ có cả một bộ phận mới làm nổi.

Một số đánh giá ban đầu từ giới chuyên môn và người dùng nội bộ nêu ra rằng nền tảng này chỉ thực hiện được những tác vụ cơ bản một cách “lềnh kềnh” và vẫn thua kém các công cụ thương mại hiện có về trải nghiệm sử dụng, khiến người dùng nghi ngại về giá trị thực tế của GenAI.mil trong các tác vụ hàng ngày. Ví dụ phân tích tài liệu PDF thành slide hay biểu đồ được xem là có giá trị, nhưng quy trình tải lại tệp tin lặp lại mỗi khi đặt câu hỏi khiến nó trở nên chậm và vướng víu, điều này có thể là trở ngại lớn trong tình huống cần xử lý cấp bách. Việc thiếu chức năng quản lý tệp liên tục và không có API để tích hợp với hệ thống tác chiến/định tuyến dữ liệu khác cũng được xem là hạn chế rõ rệt trong phiên bản hiện tại.

Những phản hồi này cho thấy sự thiếu rõ ràng trong hướng dẫn sử dụng và đào tạo chính thức khiến họ cảm thấy phân vân về việc nên tin cậy hay gắn bó với nền tảng mới này hay không. Một số người còn cho biết họ chưa sử dụng nó vì không có chỉ dẫn rõ ràng về cách áp dụng trong công việc, dù hệ thống đã được quảng bá mạnh mẽ.

Cách quân đội Mỹ nói về AI ngày hôm nay đã khác rất nhiều so với vài năm trước. Không còn sự e dè mà là một sự dứt khoát gần như quyết liệt. Emil Michael, Thứ trưởng Bộ Chiến tranh phụ trách Nghiên cứu và Kỹ thuật, thừa nhận thẳng thắn không có giải thưởng cho vị trí thứ hai trong cuộc đua AI toàn cầu. Đó là một tuyên bố mang màu sắc cạnh tranh chiến lược rõ rệt, đặc biệt trong bối cảnh các cường quốc khác cũng đang đổ nguồn lực khổng lồ vào AI quân sự.

Trong cách nhìn của Washington, đây là khoảnh khắc đánh dấu việc trí tuệ nhân tạo rời khỏi vai trò thử nghiệm để trở thành hạ tầng quyền lực, tương tự radar trong Thế chiến II hay internet trong kỷ nguyên hậu Chiến tranh Lạnh. GenAI.mil được xây dựng trong bối cảnh cạnh tranh trực diện với các chương trình AI quân sự đang tăng tốc. Trung Quốc đang phát triển các hệ thống “chiến tranh thông minh hóa” kết hợp AI với chỉ huy, giám sát và tác chiến mạng, cũng như các nỗ lực của Nga trong chiến tranh thông tin, tác chiến điện tử và tự động hóa ra quyết định. Bên cạnh đó là những chương trình AI quốc phòng ngày càng tinh vi tại Iran, Triều Tiên và các cường quốc tầm trung, nơi AI được xem là công cụ cân bằng bất đối xứng trước ưu thế truyền thống của Mỹ. Trong cuộc đua này, GenAI.mil không đơn thuần nhằm tăng năng suất hay hiện đại hóa bộ máy, mà là để đảm bảo rằng ưu thế tác chiến của Hoa Kỳ trong tương lai sẽ không bị bào mòn bởi tốc độ học hỏi và triển khai AI của đối thủ.

Nhưng song song với tham vọng, quân đội cũng tỏ ra khá thận trọng. GenAI không được trao quyền tự ra lệnh tấn công, không thay thế con người trong những lựa chọn mang tính đạo đức hay pháp lý. Mọi sản phẩm của AI đều phải được con người kiểm chứng. Sự cảnh giác này đến từ một thực tế rất nhân tính AI có thể nói rất trôi chảy, nhưng không phải lúc nào cũng đúng.

Chính vì vậy, việc triển khai GenAI lần này đi kèm một mục tiêu xây dựng một lực lượng biết dùng AI, chứ không chỉ được AI phục vụ. Quân đội Mỹ đang nói tới đào tạo nhận thức AI cho toàn bộ nhân sự, từ binh sĩ, sĩ quan, đến công chức, như một dạng kỹ năng nền tảng mới, tương tự cách tin học văn phòng từng trở thành yêu cầu bắt buộc vài thập kỷ trước.

GenAI phản ánh một nỗi lo rất hiện đại rằng con người đang bị quá tải. Quá nhiều thông tin, quá nhiều tín hiệu, quá nhiều quyết định phải đưa ra trong thời gian quá ngắn. AI không phải là câu trả lời hoàn hảo, nhưng nó là cách mà quân đội Mỹ đang chọn để không bị tụt lại trong một thế giới vận hành ngày càng nhanh hơn khả năng tự nhiên của bộ não người. Nếu quân đội là một trong những tổ chức bảo thủ và thận trọng nhất thế giới, thì việc họ chấp nhận GenAI như hạ tầng sử dụng hằng ngày cho thấy họ buộc phải thực tế hơn. Với quân đội, chậm hơn đối thủ vài tháng có thể là thất bại chiến lược; chậm hơn vài năm có thể là mất ưu thế quốc gia. Vì thế, khi họ hành động, đó thường là dấu hiệu rằng thời gian do dự đã hết.

Trong khi đó, AI đã tràn vào đời sống thường ngày, từ viết email, làm bài tập, sáng tạo nội dung, đến tuyển dụng và chẩn đoán bệnh. Xã hội dân sự đang dùng trước, hiểu sau. Nhưng phần lớn cá nhân, doanh nghiệp và thậm chí chính phủ dân sự vẫn xem GenAI như một tiện ích, không phải hạ tầng.

Điểm khác biệt nằm ở ý thức về rủi ro. Quân đội triển khai GenAI với các lớp bảo vệ dày đặc như kiểm soát dữ liệu, giới hạn thẩm quyền, con người luôn ở vòng quyết định cuối cùng. Xã hội thì ngược lại. Dữ liệu cá nhân bị đưa vào AI một cách tự phát, quyết định bị tự động hóa âm thầm, và trách nhiệm bị làm mờ. Không phải vì xã hội liều lĩnh hơn, mà vì không ai chịu trách nhiệm toàn cục.

Xã hội đang trải qua một nghịch lý AI được sử dụng cá nhân, nhưng hậu quả của nó là tập thể. Một cá nhân dùng AI để làm việc nhanh hơn tưởng như vô hại, nhưng khi hàng triệu người cùng làm vậy, cách lao động, sáng tạo, học tập và đánh giá giá trị con người bắt đầu thay đổi. Quân đội hiểu điều này rất rõ vì họ đã quen với tư duy hệ thống. Bất kỳ công nghệ nào cũng tái cấu trúc tổ chức, không chỉ hỗ trợ nó. Vì thế, xã hội đang ở giai đoạn đầu của một cuộc chuyển mình mà chưa có luật chơi để kiểm soát hay sự đồng thuận về giới hạn của nó.

Quân đội Mỹ lựa chọn triển khai AI không phải vì chạy theo công nghệ, mà vì họ đã nhận ra rằng trí tuệ nhân tạo sẽ can thiệp trực tiếp vào cách con người suy nghĩ, phân tích và ra quyết định, và trong môi trường quân sự, việc không hiểu rõ điều đó đồng nghĩa với việc đánh mất quyền kiểm soát. Mặc dù nhiều người vẫn còn xem AI như là mối đe dọa và chưa sẵn sàng thừa nhận rằng luật chơi đã thay đổi, công cụ GenAI.mil cho thấy quân đội Mỹ đang bước sang một tương lai được định hình bởi sự cộng sinh giữa người và máy.

Nhưng lịch sử công nghệ quân sự cho thấy, không có công cụ nào dừng lại mãi ở bàn giấy. Hôm nay, GenAI trong quân đội Mỹ vẫn được giới thiệu chủ yếu như một công cụ hành chính. Ngày mai, những hệ thống hiểu ngôn ngữ, phân tích dữ liệu và mô phỏng kịch bản này sẽ bước gần hơn tới không gian tác chiến.

Trước khi khép lại câu chuyện về GenAI và tương lai quân đội, vẫn còn một câu hỏi không thể né tránh. Khi một quyết định có sự hỗ trợ của trí tuệ nhân tạo dẫn tới hậu quả thực tế — trong một môi trường nơi sai lầm phải trả giá bằng sinh mạng — thì trách nhiệm thuộc về ai? AI không thể ra hầu tòa, không thể bị kỷ luật, cũng không thể đứng trước binh sĩ để nhận lỗi. Chuỗi trách nhiệm vì thế không được phép mờ đi, mà trái lại phải được xác định rõ ràng hơn bao giờ hết từ người thiết kế hệ thống, người triển khai, cho tới chỉ huy đưa ra quyết định cuối cùng. Sự xuất hiện của GenAI không làm nhẹ đi gánh nặng lãnh đạo mà buộc con người phải gánh vác trách nhiệm ở một cấp độ cao hơn, nơi việc dựa vào công nghệ không còn là cái cớ, mà trở thành phép thử cuối cùng của năng lực phán đoán, đạo đức và quyền chỉ huy trong chiến tranh hiện đại.

GenAI.mil - Giải thích chuyên sâu về Generative AI và chương trình Gemini for Government

Generative AI (trí tuệ nhân tạo tạo sinh) là một loại công nghệ cho phép máy tính tạo ra nội dung mới, chẳng hạn như văn bản, hình ảnh, mã lập trình hay âm thanh, dựa trên việc học từ những tập dữ liệu cực lớn và nhận diện các mẫu ngôn ngữ, cấu trúc hay logic trong đó. Thay vì chỉ phân loại hay phân tích dữ liệu như những hệ thống AI truyền thống, GenAI có thể hiểu và phản hồi theo cách gần giống cách con người suy nghĩ và sáng tạo, giúp con người viết báo cáo, tóm tắt tài liệu, tạo kịch bản hay hình dung ý tưởng mới mẻ dựa trên yêu cầu của người dùng.

Một trong những bước tiến lớn nhất trong việc áp dụng GenAI ở quy mô quốc gia là chương trình GenAI.mil của Bộ Chiến tranh Hoa Kỳ. Đây là một nền tảng AI nội bộ được thiết kế riêng cho hệ thống quân sự và các lực lượng liên quan, với mục tiêu đưa các mô hình AI tiên tiến trực tiếp vào công việc hằng ngày của quân nhân, nhân viên dân sự và nhà thầu. Trọng tâm ban đầu của GenAI.mil là tích hợp Gemini for Government — một phiên bản AI doanh nghiệp hướng tới chính phủ của Google Cloud — cho phép người dùng thực hiện các tác vụ như nghiên cứu sâu, định dạng tài liệu, phân tích hình ảnh và video, tóm tắt nội dung phức tạp hay thậm chí hỗ trợ ra quyết định trong thời gian ngắn hơn nhiều so với phương pháp truyền thống. Việc này được triển khai trong môi trường bảo mật cao với chứng nhận Controlled Unclassified Information (CUI) và Impact Level 5 (IL5), đảm bảo dữ liệu quân sự không bị lộ ra ngoài mạng lưới nội bộ.

Không chỉ dừng lại ở Google Gemini, nền tảng đang hướng tới việc mở rộng thêm các mô hình tiên tiến khác, bao gồm các hệ thống từ những nhà cung cấp như xAI (Grok), OpenAI (ChatGPT), và Anthropic (Claude) để tạo nên một hệ sinh thái AI đa nguồn phục vụ nhiều nhu cầu khác nhau, từ xử lý công việc hành chính cho tới hỗ trợ chiến lược và phân tích tình báo. Mục tiêu của GenAI.mil không chỉ là tăng hiệu quả công việc thường nhật, mà còn xây dựng một lực lượng ưu tiên AI có khả năng sử dụng trí tuệ nhân tạo như một phần tự nhiên của tư duy và hành động quân sự, mở ra một bước phát triển quan trọng trong kỷ nguyên cạnh tranh công nghệ toàn cầu.