top of page
​AD

Chiếc Khay Arjan Của Iran Giống Với Trống Đồng Đông Sơn Một Cách Đáng Kinh Ngạc

Bông hoa mười sáu chiếc lông vũ ở giữa khay Arjan là một tác phẩm quan trọng tồn tại ở nhiều nền văn minh, đại diện cho nhiều khái niệm khác nhau trong nhiều nền văn hóa khác nhau.

Một bản sao của khay Arjan (trái). Trống đồng Đông Sơn (phải), trưng bày tại Bảo tàng Lịch sử Việt Nam, Hà Nội, Việt Nam.

Chiếc khay Arjan từ thời kỳ Elam (3200 - 500 TCN) được phát hiện vào năm 1982 sau khi một chiếc máy ủi đang làm việc trong dự án đập Marun cắt vào một ngôi mộ đá gần Behbahan, Iran.


Nó có 196 hình: 114 con người, 40 con vật, 20 con chim và 20 cái cây với năm thanh ghi đồng tâm xung quanh một hình hoa thị ở giữa và có một dòng chữ bằng ngôn ngữ Elamite có nghĩa là “Kidin-Hutran con trai của Kurlush”.



Hoa mười sáu chiếc lông vũ là biểu tượng của Mặt trời, Bánh xe quay và Nữ thần định mệnh có nét tương đồng với nền văn minh Sumer và Lưỡng Hà. Văn hóa Ba Tư coi nó là hoa hướng dương chứ không phải hoa sen. Nhật Bản coi loài hoa này là biểu tượng quốc gia (cũng là biểu tượng trong các đền thờ Phật giáo và Thần đạo). Bí mật thực sự của biểu tượng bông hoa này vẫn chưa được tiết lộ chính xác.


Vòng tròn thứ hai của khay Arjan mô tả sư tử, gia súc và chim thực hiện nhiều nghi lễ khác nhau cùng với bảy vòng tròn tượng trưng cho số 7, con số thiêng liêng trong đạo Do Thái cũng như nhiều tôn giáo và giáo phái khác.


Các biểu tượng ở Persepolis và Bánh xe kịch Ấn Độ cũng tương tự nhau. Bánh xe hình bông hoa được gọi là Dour Flak (trong tiếng Ba Tư), Dharmachakra hay Bánh xe định mệnh. Việc sử dụng liên tục của nó trong suốt lịch sử cho thấy nó là biểu tượng lâu đời nhất và có thể bắt nguồn từ Elam, Achaemenids và các nền văn minh khác. Ở Greater Khorasan, Afghanistan ngày nay và các nền văn minh Gandhara, dấu chân cổ xưa của bánh xe này có thể được nhìn thấy theo cách tương tự ngày nay.



Bố cục trang trí với Mặt Trời ở trung tâm và tỏa ra xung quanh là những vòng tròn đồng tâm cũng là một motif cơ bản và quen thuộc của văn hóa Đông Sơn, bên trong các vòng tròn đồng tâm được trang trí bằng các hoa văn hình học xen kẽ với các hoa văn mô tả hoạt động tâm linh.


Nhìn hiện vật này của Iran, chúng ta có thể nhận ra ngay được sự tương đồng với mặt của trống đồng văn hóa Đông Sơn, cả về bố cục, nội dung trang trí, cũng là những vòng tròn đồng tâm, cũng là Mặt Trời ở tâm và trong các vòng tròn được mô tả các hoạt động của con người.


Với hiện vật này, chúng ta có thể thấy được văn hóa Đông Sơn có sự liên hệ với các nền văn minh cổ đại, sự liên hệ không phải thông qua trao đổi trực tiếp, mà có lẽ xuất phát từ cùng một sự quan sát bầu trời của con người ở hai vùng đất Đông - Tây cách nhau hàng nghìn km. Họ quan sát bầu trời, và rút ra những ý tưởng chung, đem lại những sự tương đồng đến mức đáng kinh ngạc.



Thông qua so sánh thế này, ta mới cảm nhận được rõ hơn về giá trị của mặt trống đồng hay trống đồng nói chung của văn hóa Đông Sơn, thứ mà nhiều người vẫn thường xem như một sự mô tả cuộc sống đơn thuần, nhưng tổ tiên chúng ta có những hiểu biết sâu sắc về vũ trụ, về triết lý, về văn hóa tâm linh mà hậu thế là chúng ta ngày nay vẫn không thể nào hiểu rõ được, mặt trống đồng hay trống đồng chính là một yếu tố như thế, nó ẩn chứa giá trị cực kỳ to lớn về mặt văn hóa tâm linh, ẩn chứa những thông điệp về vũ trụ, về văn hóa mà chúng ta cần tiếp tục nghiên cứu, tìm hiểu một cách nghiêm túc, bài bản và sâu sắc.

Comments


bottom of page