Hồ Phản Chiếu Tại Đài Tưởng Niệm Lincoln - Tiền Lệ Đáng Sợ Sau Những Vụ Bắt Giữ

Chính phủ liên bang Hoa Kỳ đang dựng nên những cáo buộc phá hoại chỉ để bảo vệ tổng thống khỏi chính thất bại đáng xấu hổ.

Những vụ bắt giữ gần đây tại Hồ Phản chiếu tại Đài tưởng niệm Lincoln đã làm dấy lên tranh luận về các tiền lệ pháp lý. Ảnh minh họa: Châu Bá Đăng

Có rất ít nơi ở nước Mỹ được thiết kế cẩn thận đến mức nhằm tâng bốc lương tâm quốc gia như Hồ Phản chiếu tại Đài tưởng niệm Lincoln. Nó không chỉ đơn thuần nằm giữa các đài tưởng niệm; nó còn thực hiện một ảo ảnh công dân. Vào một ngày đẹp trời, khi mặt nước phẳng lặng và du khách im tiếng, hồ nước dường như cùng lúc chứa đựng một nước Mỹ bằng đá cẩm thạch được dựng lên để tôn vinh chính mình, và một nước Mỹ bằng nước nằm bên dưới, rung động theo từng cơn gió thoảng. Đó là nơi các tổng thống tìm đến để vay mượn sức nặng đạo đức của những người đã khuất, nơi học sinh được dạy rằng dân chủ có một hình hài cụ thể, nơi cả đất nước soi nhìn chính mình và cố gắng tin vào hình ảnh phản chiếu ấy.

Đó là lý do vì sao màn kịch mới nhất xung quanh hồ nước này lại mang đến cảm giác méo mó đến vậy. Lớp sơn bong tróc và tảo nở hoa trong làn nước tù đọng dưới cái nóng Washington làm cho dự án làm đẹp liên bang tốn kém gần như ngay lập tức trở thành đối tượng bị chế giễu. Nhiều dự án của chính phủ thất bại xảy ra thường xuyên. Nhà thầu hứa hẹn nhiều hơn khả năng thực hiện. Chính trị gia cắt băng khánh thành quá sớm. Tiền công quỹ biến mất vào màn sương quen thuộc của sự vội vã, lòng tự ái và ngôn ngữ hành chính của các gói thầu. Điều đáng khiến tất cả mọi người phải sợ hãi là những gì xảy ra sau khi sự bẽ mặt ấy trở nên hiển hiện.

Trump không đơn thuần thừa nhận rằng dự án gặp vấn đề. Ông không thừa nhận rằng một cuộc cải tạo vội vã đối với một không gian công cộng nhạy cảm về mặt lịch sử, được thúc ép để kịp thời hạn sinh nhật của Trump, đồng thời là kỷ niệm 251 năm thành lập Quân đội Hoa Kỳ và Ngày Quốc kỳ.

Một thất bại trong công trình công cộng biến thành một cuộc tấn công bị cáo buộc nhằm vào nền cộng hòa. Bộ máy cảnh sát liên bang, thay vì làm sáng tỏ thực tại, dường như lại vận động theo hướng bảo vệ cái tôi và câu chuyện chính trị của người đàn ông đứng ở trung tâm dự án.

Những thói quen độc đoán bước vào đời sống thường nhật không phải lúc nào cũng thông qua xe tăng, sắc lệnh hay những cuộc đàn áp kịch tính, mà thông qua những sự bẽ mặt nhỏ bé được chuyển hóa thành các vụ truy tố. Một nhà lãnh đạo làm hỏng một điều mà ai cũng nhìn thấy. Công chúng cười nhạo. Báo chí đặt câu hỏi. Các bằng chứng chỉ về phía sự bất tài. Và rồi nhà nước đổ tội cho những kẻ phá hoại. Trump gọi đó là những kẻ bệnh hoạn, những kẻ mất trí, những kẻ phá hoại có chủ đích, dao, hóa chất, một vết rạch dài trên bề mặt mới, phân bón bị đổ xuống nước. Tội phạm, chứ không phải thất bại. Ác ý, chứ không phải quản lý yếu kém. Rồi những vụ bắt giữ xuất hiện. Trong phiên bản câu chuyện này, Hồ Phản chiếu không đơn thuần bị hư hại. Nó đã bị phản bội. Và một khi sự phản bội trở thành khuôn khổ diễn giải, mọi người qua đường chỉ vì tò mò cũng trở thành đối tượng bị nghi ngờ.

Một nhân viên của Cục Công viên Quốc gia Hoa Kỳ đổ các chai hydro peroxide xuống Hồ Phản chiếu tại Đài tưởng niệm Lincoln, nhằm nỗ lực xử lý tảo sau khi dự án cải tạo trị giá hơn 14 triệu USD gặp sự cố, ngày 16/6/2026. Ảnh: Jonathan Ernst

David Hearn, cựu vận động viên Olympic, nói rằng ông dừng lại gần hồ, nhìn thấy lớp phủ màu xanh đang bong ra, cúi xuống chạm vào một phần vật liệu đã gần như tách khỏi bề mặt và rồi bị Cảnh sát Công viên Hoa Kỳ bắt giữ. Ông giải thích ông chỉ tò mò. muốn biết vật liệu ấy có cảm giác như thế nào. Ông phủ nhận việc xé, cắt, phá hay hủy hoại bất cứ thứ gì. Trong một trật tự công dân lành mạnh, câu chuyện đó có thể đã kết thúc bằng một lời cảnh báo tránh xa hồ nước. Trong bầu không khí hiện tại, chính phủ không còn phân biệt được giữa hành vi phá hoại có chủ đích và việc tò mò chạm tay vào một bề mặt vốn đã đang thất bại. Họ không còn đang thực thi pháp luật nữa.

Mối nguy hiểm không chỉ nằm ở việc người vô tội có thể bị trừng phạt. Nó nằm ở việc công chúng đang được huấn luyện để chấp nhận một trình tự quyền lực mới. Trước tiên là sự bẽ mặt chính trị, tiếp theo là lời buộc tội, sau đó là hành động của cảnh sát, còn bằng chứng đến sau cùng. Hoặc có lẽ bằng chứng sẽ không bao giờ xuất hiện. Chúng ta được bảo rằng bằng chứng sẽ xuất hiện tại tòa. Chúng ta được bảo rằng các cơ quan chức năng có câu trả lời. Chúng ta được bảo hãy chờ đợi bộ máy ấy biện minh cho màn trình diễn mà chính nó đã tạo ra.

Điều đó đảo ngược trật tự đạo đức của hoạt động thực thi pháp luật trong một nền dân chủ. Trong một nền cộng hòa, lực lượng thực thi pháp luật không nên được triển khai để hồi tố xác nhận những tuyên bố cá nhân của một nhà lãnh đạo. Cảnh sát không tồn tại để biến các bài đăng của tổng thống thành các cáo buộc hình sự. Họ không tồn tại để cứu vãn một thất bại về mặt hình ảnh. Họ không tồn tại để biến tiếng cười thành nỗi sợ.

Một thiếu niên 17 tuổi đã bị tạm giữ và bị lập biên bản vi phạm vì hành động mà cảnh sát cho là đã lấy đi một mảng sơn từ Hồ Phản chiếu ở Washington, D.C., ngày 21/6/2026. Ảnh: Aaron Schwartz

Câu chuyện Hồ Phản chiếu phi lý đến mức người ta dễ bị cám dỗ xem nó như một vở hài kịch. Một hồ nước màu xanh biến thành màu xanh rêu. Một cuộc cải tạo mang màu sắc yêu nước biến thành một trò cười lầy lội trên mạng. Một tổng thống muốn có một tấm gương quốc gia sáng bóng cuối cùng lại nhận được tảo xanh và những dải vật liệu nổi lềnh bềnh. Nhưng hài kịch thường là liều thuốc gây tê đầu tiên của hiểm họa chính trị. Người dân cười vì cảnh tượng ấy lố bịch, và trong lúc chúng ta đang cười, nhà nước lặng lẽ điều chỉnh ranh giới của sự cưỡng chế được chấp nhận.

Suốt nhiều năm qua, người Mỹ tranh luận về những khái niệm lớn lao như chủ nghĩa phát xít, chủ nghĩa độc đoán, sự thoái lui dân chủ, việc vũ khí hóa bộ máy nhà nước. Những từ ngữ ấy hữu ích cho đến khi chúng trở nên quá lớn để có thể cảm nhận được. Các vụ bắt giữ tại Hồ Phản chiếu thu nhỏ vấn đề xuống kích thước của một con người. Hãy tưởng tượng bạn đạp xe ngang qua một địa danh quốc gia, nhìn thấy một loại vật liệu kỳ lạ đang bong ra trong nước và bạn chạm vào nó. Rồi hãy tưởng tượng bạn bị giữ lại nhiều giờ đồng hồ chỉ vì tổng thống đã quyết định rằng bạn đã phá hoại hồ nước.

Cho đến nay, những gì các chuyên gia độc lập công khai phân tích cũng không củng cố câu chuyện ấy. Họ không khẳng định rằng hành vi phá hoại là bất khả thi. Những bằng chứng được công bố không cho thấy các vết cắt được cho là do dao có thể giải thích hiện tượng bong tróc trên diện rộng hay sự bùng phát của tảo. Theo các chuyên gia về hồ bơi và vật liệu phủ được PBS NewsHour phỏng vấn, các biểu hiện quan sát được phù hợp hơn với khả năng lớp phủ mất độ bám dính, quy trình thi công có sai sót hoặc những vấn đề kỹ thuật khác của hệ thống, trong khi giả thuyết ai đó chỉ cần đổ phân bón hay hóa chất để tạo ra tình trạng này bị một số chuyên gia đánh giá là thiếu cơ sở kỹ thuật.

Lớp sơn bong tróc và tảo xuất hiện tại Hồ Phản chiếu tại Đài tưởng niệm Lincoln, ngày 21/6/2026. Ảnh: Aaron Schwartz

Hồ Phản chiếu đã có lịch sử lâu dài gặp vấn đề với tảo trước cả cuộc cải tạo này. Công trình mới vừa đắt đỏ vừa gấp gáp, được thúc đẩy để kịp những thời hạn mang tính biểu tượng và được bán cho công chúng bằng ngôn ngữ của việc làm đẹp và phục hưng lòng yêu nước. Lớp phủ được cho là sẽ chống lại nước, chống lại tảo và chống lại thời gian; thay vào đó nó bắt đầu bong tróc trong khi nước chuyển sang màu xanh. Các nhà thầu và viên chức chính phủ sau đó bước vào chế độ kiểm soát thiệt hại. Hóa chất, máy hút, bọt khí, tuần tra, thông cáo, phủ nhận — toàn bộ những nghi thức quen thuộc của một chính quyền đang cố chạy nhanh hơn hình ảnh về sự bất tài của chính mình.

Một sự kiện khác hầu như không được nhà nước đề cập công khai là đoàn xe của ông Trump đã đi qua lòng hồ bơi trống vào ngày 7/5/2026, sau khi hồ được sơn và xử lý chống thấm, trước khi được bơm đầy nước trở lại. Chưa có bằng chứng nào cho thấy các thiết bị hạng nặng và lưu lượng phương tiện lớn bất thường đã gây ra hư hại cho Hồ Phản chiếu. Tuy nhiên, cũng không có dấu hiệu cho thấy khả năng này đã được giải thích hoặc loại trừ một cách minh bạch trước khi câu chuyện nhanh chóng chuyển sang giả thuyết phá hoại.

Chủ nghĩa độc đoán ghét sự phức tạp của những tai nạn. Nó ghét khả năng rằng những người trung thành đã làm việc tồi tệ, rằng một nhà lãnh đạo đã đưa ra một lựa chọn ngu ngốc. Vì thế nó tạo ra các tác nhân và biến một thất bại vật chất thành một cuộc tấn công đạo đức.

Một lớp phủ thất bại trở thành những người ghét Washington, ghét Lincoln, ghét nước Mỹ, ghét trật tự, ghét sự sạch sẽ, ghét sự vĩ đại — bất kỳ danh từ nào cần được triệu hồi để nâng một vấn đề bảo trì lên thành một vết thương của cả nền văn minh. Một khi thứ ngôn ngữ ấy đi vào huyết quản xã hội, thực thi pháp luật trở thành sân khấu. Vụ bắt giữ trở thành đạo cụ trong câu chuyện rằng nhà lãnh đạo đã đúng ngay từ đầu. Người công dân bị còng tay trở thành bằng chứng. Tờ biên bản trở thành chứng cứ. Cáo buộc, ngay cả trước khi có bản án, trở thành một thông cáo báo chí mang màu sắc chính trị.

Những vụ bắt giữ tại Hồ Phản chiếu nên khiến người dân Mỹ suy ngẫm, kể cả những người không ủng hộ tổng thống hoặc cho rằng ngay từ đầu hồ nước đáng lẽ phải có màu xanh. Một chính phủ có thể thổi phồng một lớp sơn bong tróc thành hành vi phá hoại thì cũng có thể thổi phồng gần như bất cứ điều gì. Dĩ nhiên là tài sản liên bang nên được bảo vệ. Vấn đề nằm ở chỗ liệu việc bảo vệ tài sản liên bang có thể bị bẻ cong để trở thành sự bảo vệ lòng tự ái của tổng thống hay không.

Quảng trường Quốc gia thuộc về công chúng Mỹ, không phải thuộc về những nhu cầu cảm xúc của một chính quyền. Các đài tưởng niệm không phải là những bối cảnh sân khấu phục vụ cho lòng hư vinh của tổng thống. Cảnh sát Công viên không phải là đội cận vệ riêng của một câu chuyện chính trị. Hồ Phản chiếu không thiêng liêng vì nó phản chiếu quyền lực; nó thiêng liêng, nếu từ đó vẫn còn mang ý nghĩa công dân nào đó, bởi vì nó phản chiếu công chúng trở lại với chính họ.

Xác một chú vịt con trôi trên Hồ Phản chiếu tại Đài tưởng niệm Lincoln, ngày 21/6/2026. Ảnh: Aaron Schwartz

Hình ảnh phản chiếu lúc này thật nhơ nhuốc. Nó cho thấy một chính phủ sốt sắng hình sự hóa sự bẽ mặt hơn là giải thích nó. Nó cho thấy một tổng thống đang dựa vào ngôn ngữ của thực thi pháp luật để né tránh trách nhiệm đối với một dự án mà chính ông đã cổ vũ. Nó cho thấy các cơ quan nhà nước bị mắc kẹt giữa nghĩa vụ công và áp lực chính trị. Nó cho thấy tốc độ chóng mặt mà từ vựng của sự phá hoại có thể được triệu hồi mỗi khi hình ảnh của một nhà lãnh đạo bị đe dọa. Nó còn cho thấy những quyền tự do bình thường của công dân mong manh đến mức nào khi không gian công cộng bị chi phối bởi tâm trạng của những người nắm quyền lực.

Một nền dân chủ phụ thuộc vào một nguyên tắc nghe có vẻ nhàm chán: nhà nước phải chứng minh các cáo buộc của mình. Nhà nước không được đòi hỏi công dân phải bác bỏ những tưởng tượng chính trị. Khi các quan chức cáo buộc có hành vi phá hoại, họ phải đưa ra bằng chứng. Khi cảnh sát bắt giữ ai đó, họ phải có khả năng giải thích chính xác điều luật nào đã bị vi phạm và vi phạm bằng cách nào. Khi một tổng thống nói về dao, hóa chất và những kẻ thù ẩn mặt, các nhà báo và công dân không hề phản ứng thái quá khi yêu cầu bằng chứng. Họ đang thực hiện công việc bảo trì cơ bản của tự do.

Hồ Phản chiếu được xây dựng để tạo nên một đường nhìn thông suốt giữa các đài tưởng niệm. Đường nhìn ấy giờ đây đã bị che phủ bởi tảo và bởi lớp phủ đang bong tróc. Các cuộc tuần tra có vũ trang dường như ngày càng làm câu chuyện trở nên kịch tính hơn trong khi bằng chứng công khai vẫn hết sức mong manh. Nhưng sự che phủ sâu xa hơn lại yêu cầu người dân chấp nhận rằng cùng một chính phủ đã bẽ mặt vì một thất bại lại có thể điều tra thất bại đó, kể lại thất bại đó, thực thi pháp luật xoay quanh thất bại đó và trừng phạt những người đã nhận ra nó. Hồ nước ấy không còn phản chiếu Lincoln, Washington hay kiến trúc vĩ đại của nền dân chủ Mỹ nữa. Nó đang phản chiếu một thứ gì đó nhỏ nhen và quen thuộc hơn rất nhiều trong những truyền thống chính trị tăm tối của lịch sử. Tảo rồi sẽ được rút đi, và lớp lót hồ sẽ được vá lại. Du khách sẽ quay trở lại để chụp ảnh với các đài tưởng niệm phía sau lưng, và bề mặt hồ có thể một lần nữa trông bình lặng khi nhìn từ xa. Nhưng thiệt hại thực sự nằm trong tiền lệ vừa được tạo ra, rằng một nhà cai trị không thể chịu đựng nổi sự bẽ mặt, và cảnh sát sẵn sàng đi tìm tội phạm cho đến khi tìm được một người đủ gần để đổ lỗi.