Lamsaomai: Quá Là Thời Trang

Sự trở lại bùng nổ của Lamsaomai là một chuyển động có chủ đích và đủ sắc để viết lại luật chơi theo cách của riêng mình.

Lamsaomai. Ảnh: Đỗ Đăng Quang/NKI

Ánh đèn flash nổ nhẹ trong không gian thân mật của một phòng chụp studio nằm sâu trong nội thành Sài Gòn. Mùi vải mới, keo xịt tóc và ánh kim của phụ kiện phản chiếu dưới ánh đèn softbox. Không gian xung quanh chuyển động không ngừng khi stylist sắp xếp trang phục, nhiếp ảnh gia thay lens, và người phỏng vấn kiểm tra lại danh sách câu hỏi ở một góc. Nhân vật chính ở trung tâm khung hình, Lamsaomai, đang căn chỉnh lại nhịp thở như trước khi bước lên sân khấu. Khoảnh khắc đó nói lên tất cả.

Cuộc trò chuyện diễn ra giữa những set chụp gợi cảm giác của thập niên 90. Giữa những lần chỉnh sửa nhỏ makeup và thay trang phục, Sao Mai nói chuyện với một sự điềm tĩnh hiếm thấy ở một nghệ sĩ đang có những thành công nhất định. Không có sự vội vã của một người đang cố gắng chiếm lấy điểm sáng hay dấu hiệu của sự dàn dựng quá mức.

Cách mà Sao Mai hiện diện có một sự tự tin hơn kiểu bề mặt rất khó gọi tên. Trong studio, giữa những lần thay outfit, khi cả ekip di chuyển nhanh để kịp tiến độ, cô lại là người không phản ứng theo nhịp của người khác. Không phải vì thiếu năng lượng mà vì giữ nhịp của riêng mình. Cách cô đứng im vài giây trước khi bước vào khung hình, cách cô điều chỉnh vai áo mà không cần nhìn gương, cách cô nghe lại một đoạn beat dù đã nghe hàng trăm lần — tất cả đều cho thấy một người không còn tìm kiếm sự xác nhận từ bên ngoài.

“Mình nghĩ khoảng thời gian vừa qua, một khoảng thời gian mà mình đã dành rất nhiều — mình tỉnh lặng và mình hiểu bản thân mình hơn,” Lamsaomai nói khi đang ngồi trên một chiếc ghế sofa trong studio.

Ánh đèn chuyển sang tông ấm hơn giữa hai set chụp, làm lộ rõ những chi tiết nhỏ như bộ nail đầy màu sắc đang cần một lớp dặm, hay lớp makeup chưa hoàn toàn được tán đều lại sau lần thay trang phục trước. Những chi tiết không hoàn hảo đó lại khiến câu nói của cô trở nên thật hơn.

Khoảng thời gian tỉnh lặng mà cô nhắc đến không được đóng khung cụ thể chính xác là bao lâu, hay đã xảy ra những gì. Nhưng cách cô nói không né tránh cho thấy đó không phải là một khoảng nghỉ dễ chịu. Nó giống một quá trình tự bóc tách, nhìn lại những phiên bản cũ của mình mà không có khán giả hay tiếng vỗ tay để làm dịu đi cảm giác nghi ngờ.

Ánh đèn trong studio vẫn thay đổi, người ra người vào, nhưng câu chuyện của cô dường như trở nên cá nhân hơn rất nhiều.

Sao Mai chọn phương thức đầu tư vào cấu trúc hình ảnh, vào cảm giác tổng thể mà người xem nhận được thay vì chỉ những khoảnh khắc viral. Điều này không dễ, vì nó đòi hỏi thời gian, tiền bạc, và quan trọng nhất là niềm tin rằng khán giả sẽ cảm được chiều sâu của sản phẩm dù không phải ngay lập tức.

“Về trong âm nhạc thì chắc chắn là mọi người sẽ thấy là âm nhạc mình đã thay đổi rất nhiều,” cô nói. “Từ Keisha 12 năm trước và bây giờ mình đã trở thành một Lamsaomai hip-hop hơn, cá tính hơn.”

Đối với Sao Mai, việc thay đổi tên, thay đổi hình ảnh giống một sự dịch chuyển nội tại trước khi trở thành quyết định bên ngoài. Cách cô nói về quá khứ không mang tính phủ định gay gắt rằng đã từng có một phiên bản chưa rõ ràng, chưa định hình. Cái tên Keisha được nhắc lại như một giai đoạn đã hoàn thành chức năng của nó. Không có sự kịch tính trong việc lột xác. Chỉ có một quá trình tiến hóa diễn ra đủ lâu để khi nó xảy ra, nó gần như không thể đảo ngược. Cái khác biệt lớn nhất nằm ở cách cô hiểu âm nhạc của mình. Trước đây, âm thanh có thể là nơi để thử nghiệm, để thể hiện cảm xúc một cách trực tiếp. Nhưng hiện tại, nó mang tính cấu trúc hơn. Mỗi lựa chọn đều có lý do tồn tại, phục vụ một tổng thể.

Hip-hop/R&B — thể loại nhạc mà cô đã tìm kiếm và theo đuổi — đơn giản là chọn một tọa độ về nhịp, về cách viết, về cách thể hiện cơ thể trên sân khấu, về cả cách tồn tại đầy đủ nhất. Nó là nơi cô cảm thấy mình vừa có không gian để phô diễn cá tính, vừa có cấu trúc để kiểm soát nó.

“So với phiên bản trước đây… chắc là phải nhắc về phong cách thời trang là cái đầu tiên,” cô nói.

Giá treo đồ gồm có những bộ outfit mang hơi hướng Y2K pha hip-hop đường phố — bộ sưu tập cá nhân của Sao Mai — có thể được tái cấu trúc tùy theo cảm xúc của cô trong ngày. Cô bước đến, chọn một chiếc áo hoodie màu tím, khoác lên người, kéo nhẹ cổ áo. Trong không gian studio có tiếng phản ứng “wow” trầm trồ.

“Về phong cách thời trang thì chắc chắn là trước đây mình kiểu ‘bèo bèo’ rồi. Còn giờ thì mình ‘hip-hop, gang gang’!”

“Về phong cách thời trang thì chắc chắn là trước đây mình kiểu ‘bèo bèo’ rồi,” cô thừa nhận. “Còn giờ thì mình ‘hip-hop, gang gang’!”

Chính sự “bèo bèo” đó lại là nền để cô hiểu mình không muốn trở thành ai. Giờ đây, thời trang, ngoài là lớp vỏ bọc, còn là một phần của hệ thống ngôn ngữ mà cô sử dụng để giao tiếp với thế giới. Không chỉ là người xem nhìn thấy gì, mà là họ cảm nhận được gì từ đó.

Câu chuyện của Lamsaomai bắt đầu từ Rooster Beers — một quán bia tươi đông đúc, nơi mọi người đến để uống, nói chuyện, và quên đi một ngày dài. Trong những câu chuyện quen thuộc về nghệ sĩ, nguồn cảm hứng thường được nâng lên thành một thứ gì đó lớn lao, gần như huyền thoại. Nhưng với Lamsaomai, nó đến từ một trải nghiệm rất đời thường và không có gì được đánh bóng.

“Năm vừa rồi mình có làm ở Bia Gà thì mình được tiếp xúc với môi trường rất là nhiều người nước ngoài,” cô chia sẻ. “Đa phần mọi người đều sẽ kêu là ‘Yeah, I really like your outfit’, ‘Your outfit is really cool’…”

Những câu khen đơn giản, không mang nhiều lớp nghĩa lại có một tác động lâu dài vì góc nhìn mà nó mang lại. Trong một môi trường mà cô không phải là trung tâm, không có định kiến sẵn về một nữ rapper Việt Nam nên trông như thế nào, những người xa lạ nhìn cô và vẫn phản ứng trực tiếp một cách tự nhiên.

Sao Mai bắt đầu nói về những thứ cụ thể hơn, những lựa chọn tưởng chừng mang tính bề mặt, nhưng thực chất lại là phần mở rộng trực tiếp của bản sắc.

“Mình cũng mong muốn là khi mà tất cả mọi người gặp mình, nhìn bộ đồ của mình, mọi người sẽ phải nói ‘Wow, chị ấy quá là thời trang!’” cô nói.

“Quá là thời trang” không chỉ là một câu cảm thán; nó được kiến tạo bằng ánh nhìn, bằng cấu trúc của trang phục, và bằng cách cô bước vào khung hình như thể đó vốn dĩ đã là không gian của riêng mình. Đó là một mong muốn được nhìn thấy một cách trực diện không qua bộ lọc của những định kiến văn hóa có sẵn.

Sao Mai nhắc lại khoảnh khắc ấy như một điểm giao giữa trực giác và quá trình chuẩn bị âm thầm kéo dài trước đó. Mọi thứ đã ở trạng thái sẵn sàng, chỉ chờ một va chạm rất nhẹ để kết tinh thành hình.

MV ‘Quá Là Thời Trang’ ra đời chỉ là một thực tế cô chưa có MV và cô muốn có. Cô liên hệ với Đạo diễn Chí Võ “Smokz”. Và sau đó, chỉ trong một buổi tối, cô và nhóm đã lên hết được ý tưởng, diễn họa 3D cho MV. Những dự án được đầu tư ở mức độ tương tự thường mất hàng tuần, thậm chí hàng tháng để phát triển ý tưởng. Nhưng ở đây, tốc độ đến từ sự tích lũy của thị hiếu, của quan sát, của những hình ảnh đã được cô lưu giữ từ rất lâu trước khi có đủ điều kiện để thực hiện.

Từ đó, một chuỗi quyết định được kích hoạt theo một nhu cầu tạo ra một sản phẩm mà cô có thể đứng sau và nói “của bản thân”.

“Mồ hôi, nước mắt để mà mình cày bục mặt 13 tiếng đồng hồ kiếm tiền đó thật sự nó xứng đáng.”

“Mình thực sự đã dành dụm một cái số vốn cũng gọi là khá nhiều đi,” cô kể. “Mồ hôi, nước mắt để mà mình cày bục mặt 13 tiếng đồng hồ kiếm tiền đó thật sự nó xứng đáng.”

Con số “13 tiếng một ngày” gây ấn tượng chính là nhịp sống, một chuỗi ngày lặp lại, nơi việc kiếm tiền và việc làm nhạc không tách rời, mà đan vào nhau. Câu nói rơi xuống không gian như một vật thể có trọng lượng. Không ai trong phòng ngắt lời. Một vài thành viên trong ekip lặng lẽ nhìn cô vì họ đã chứng kiến điều đó diễn ra theo thời gian thực. Những ngày kéo dài vô tận, những ca làm việc chồng lên nhau, những quyết định tài chính mà bất kỳ nghệ sĩ độc lập nào cũng hiểu rõ mức độ rủi ro của nó. Cô không kể lại lao động với sự tự hào phô trương, cũng không làm mềm đi bằng sự tự trào. Cô chỉ đặt nó ở đó như một sự thật nền tảng, những gì mà cô tự làm nên từ hai bàn tay thì nó sẽ vững chắc và bền hơn, âm thầm định hình nên một Lamsaomai khán giả đang nhìn thấy hôm nay.

Nếu thời trang là lớp bề mặt có thể nhìn thấy, thì âm nhạc lại là phần cấu trúc ẩn phía dưới. Cô tỏ ra thận trọng hơn, gần như có ý thức rõ ràng về những giới hạn của bản thân để mở rộng thông qua cộng tác. Trong quá trình làm việc với Smokz, cô chủ động tạo ra không gian cho những người giỏi hơn mình ở từng khía cạnh.

“Để thể hiện hoàn hảo thì mình cần một producer giỏi để cho lời khuyên về những thứ mình chưa khai phá hết được,” cô nói.

Đó là một cách tiếp cận hiếm khi được nói thành lời trong một văn hóa vốn tôn vinh hình ảnh “nghệ sĩ toàn năng”. Nhưng ở đây, những khoảng chưa hoàn thiện không bị che giấu; chúng được thừa nhận như một phần tự nhiên của quy trình sáng tạo. Chính sự thừa nhận đó làm cho sản phẩm trở nên chính xác hơn, mở ra không gian cho cộng tác và phát triển.

“Thời gian lúc đó rất gấp rút nên tụi mình chỉ có vỏn vẹn hai ngày để tập nhảy chung cùng cả team,” cô kể. “Mọi người thực sự đã rất cố gắng và nỗ lực rất nhiều trong khoảng thời gian đó.”

Hai ngày là một khoảng thời gian gần như phi lý nếu đặt trong tiêu chuẩn sản xuất thông thường. Sự gấp rút đó đã tạo ra một dạng năng lượng sống động. Không trau chuốt đến mức vô trùng, mà giữ lại được sự ma sát giữa các cá thể, khiến màn trình diễn trở nên thật. Cô quyết định đẩy mạnh vũ đạo — một yếu tố đang trở nên phổ biến trong rap Việt — một phần vì thích nhảy, phần nhiều là do muốn trải nghiệm theo kiểu K-pop. Sự tò mò sẵn sàng thử nghiệm đã mở ra một hướng đi mới không để rap bị giới hạn trong một hình thức cố định, mà có thể hấp thụ thêm ngôn ngữ của văn hóa pop và idol.

“Mình nghĩ mình cũng chưa hẳn là tự tin lắm đâu,” cô nói. “Mình nhớ đợt đó mình mất rất nhiều thời gian để tập nhảy mà không nhìn gương.”

Quá trình tập luyện không chỉ là việc học thuộc động tác. Nó là một dạng tái lập trình cơ thể buộc bản thân phải ghi nhớ chuyển động từ bên trong, thay vì phụ thuộc vào hình ảnh phản chiếu. Vô thức hay có ý thức, nó cũng phản ánh đúng hành trình cô học cách cảm nhận bản thân mà không cần liên tục đối chiếu với cách mình được nhìn thấy. Chính từ những chi tiết nhỏ như vậy nhưng lại nói lên nhiều điều. Toàn bộ cấu trúc của ‘Quá Là Thời Trang’ mới thực sự được kết nối bằng một logic nhất quán, và quan trọng hơn hết, là rất riêng.

Khi được hỏi về cảm xúc đầu tiên lúc xem lại MV hoàn chỉnh, Sao Mai không suy nghĩ quá lâu.

“Quá là thời trang!” cô thốt ra.

Cô ngả người ra sau, bật cười — một tiếng cười lớn gần như ngay lập tức thay đổi năng lượng trong phòng, cắt ngang hoàn toàn bầu không khí nặng tính chiêm nghiệm trước đó. Chỉ là một phản xạ gần như bản năng nhưng lại nói lên nhiều hơn bất kỳ lời giải thích dài dòng nào. Trong khoảnh khắc đó — từ những giờ làm việc kéo dài, những tính toán sản xuất phức tạp, cho đến những lựa chọn hình ảnh được cân nhắc kỹ lưỡng — đều được nén lại thành một cảm giác đúng đắn.

Một thành viên trong ekip đứng gần khẽ cười theo, lắc đầu như thể đã quá quen với cách cô đơn giản hóa những thứ vốn dĩ phức tạp. Nó cho thấy một mức độ tự tin ở Sao Mai — không còn cần phải giải thích quá nhiều về sản phẩm của mình, bởi vì bản thân sản phẩm đã tự nói lên tất cả.

Sau ‘Quá Là Thời Trang’, mọi kế hoạch không còn là dự định rời rạc, mà bắt đầu kết nối thành một cấu trúc rõ ràng.

Không gian trong studio dịu lại, như thể điều chỉnh theo nội dung câu chuyện. Không còn những chuyển động nhanh, không còn tiếng gọi nhau liên tục. Chỉ còn giọng nói của cô, đều và thấp hơn một chút.

“Cái này leak — spoil cho mọi người một xíu thôi,” cô không ngần ngại hé lộ mình đang chuẩn bị tổ chức một show nhạc và sẽ có những người bạn nghệ sĩ diễn chung. “Vào cái buổi show đó thì sẽ mình chính thức official release cái album 13 bài của mình.”

Album đó gửi cho Sao Mai năm 19 tuổi — năm mà cô “có cột mốc đầu tiên thực sự thay đổi hoàn toàn cuộc đời”. Đó là một cuộc đối thoại xuyên thời gian giữa một người trẻ và một người đã đi qua đủ để hiểu mình hơn. Không phải để sửa chữa quá khứ, mà để đặt nó vào đúng vị trí trong hiện tại. Sự non nớt rất thật, trong nhiều trường hợp, sẽ bị loại bỏ để đạt đến sự hoàn thiện. Nhưng ở đây, nó được giữ lại như một cách bảo tồn một phiên bản của chính cô mà hiện tại không thể tái tạo.

Ở khía cạnh hợp tác, cô không chọn cách phóng tầm nhìn ra những cái tên xa xôi. Thay vào đó, cô quay về kết nối đúng vòng tròn của mình dựa trên sự hiểu nhau trong âm nhạc. Sự gần gũi quan trọng hơn danh tiếng, và sự cộng hưởng thật sự quan trọng hơn sức nặng của tên tuổi.

“Nếu như mà bây giờ mình nói tới những cái tên lớn ví dụ Wxrdie, MCK, tlinh thì nó lại bị xa vời quá,” cô nói. “Nên nếu như trong vòng bạn bè của mình, thực sự mình rất là muốn có thể có mỗi bài nhạc được feat với những người nghệ sĩ đó, cũng như producer trong vòng bạn bè của mình.”

Khi nói về mục tiêu, câu trả lời của cô lại một lần nữa đi ngược với logic phổ biến của ngành công nghiệp.

“Trước giờ thì mình vẫn không quan trọng hóa cái việc là mình làm nhạc có nhiều người nghe hay không,” cô nói. “Tại vì trước giờ mình cảm thấy âm nhạc của mình là thỏa mãn cái tôi của mình. Nhưng mà thực sự nếu như có tăng độ phủ sóng, hay là có người nghe trung thành thì hai điều đó vẫn sẽ luôn tốt đúng không?”

Không phủ nhận khán giả. Nhưng cũng không lệ thuộc vào họ. Sự cân bằng đó — giữa cái tôi và sự lan tỏa — chính là điểm khiến hành trình của cô trở nên khó dự đoán, và vì thế, đáng theo dõi.

Dựa trên quỹ đạo mà cô đang đi — MV đầu tay, album, show riêng — tất cả đang xếp thành một đường thẳng kéo dài về phía trước đủ rõ để người trong cuộc có thể nhìn thấy điểm tiếp theo. Nếu phải nén toàn bộ hành trình phía trước vào một từ, cô không mất quá một nhịp để trả lời.

“Bùng nổ, chắc chắn rồi!” cô nói.

Sao Mai đang phá vỡ luật chơi. Cô là thế hệ nghệ sĩ không chờ được ký, cũng không chờ được cho phép hay cần được công nhận. Cô đại diện cho một chuyển động âm thầm nhưng đang lan rộng. Cô tự xây dựng, không phải vì đó là lựa chọn lãng mạn nhất, mà vì đó là lựa chọn khả thi nhất trong một hệ thống đầy sự thiên vị. Sao Mai không phải là người duy nhất trong làn sóng đó. Nhưng cô là một trong những người thể hiện nó rõ nhất bằng cách cô tổ chức công việc, hình ảnh, và âm nhạc của mình.

Buổi chụp khép lại, cô bước ra khỏi ánh đèn. Chỉ là một chuyển động rất bình thường. Nhưng khi cô rời đi, không gian đó không còn giống lúc ban đầu nữa. Nó đã bị thay đổi bởi sự hiện diện của cô trong đó.

“Quá là thời trang” không chỉ là một câu cảm thán hay cái tên của một bản nhạc. Nó là một trạng thái mà mọi yếu tố, từ quá khứ đến hiện tại, phản ánh một con người đang ở đúng vị trí của mình. Lamsaomai đang sống trong trạng thái đó, chính xác là không cần xin phép bất kỳ ai.