Note: Không Cần Diễn — Chỉ Kể Chuyện

Rời Sài Gòn lên Đà Lạt sau nhiều năm loay hoay, rapper tự sự chọn viết nhạc từ những gì đã trải qua và để cộng đồng phù hợp tự hình thành xung quanh.

Note, rapper thiên về tự sự của Happy Dealer, chọn kể lại những gì mình đã sống bằng chất old school và một tinh thần ngày càng “happy” hơn. Ảnh: Đỗ Đăng Quang/NKI

Đường vào hẻm Hầm Đá trên đường Hoàng Hoa Thám mang dáng vẻ rất Đà Lạt sau một đợt mưa phùn vừa lướt qua. Một lớp hơi nước mỏng còn đọng trên cỏ cây, trời sáng và cái lạnh đầu mùa mưa chỉ vừa đủ chạm vào da. Những con dốc nối nhau ngoằn ngoèo xuống triền đồi. Nếu Note không chủ động chạy xe ra tận ngoài để dẫn đường, có lẽ chúng tôi đã phải loay hoay thêm một lúc giữa những lối rẽ mờ hơi nước.

Xe dừng ở đầu dốc rồi cả nhóm đi bộ xuống Hôm Phê, một quán cà phê nép dưới con dốc trong hẻm. Khoảng sân phía dưới mở thẳng ra một thung lũng phủ kín màu xanh. Chiều hôm ấy quán gần như chẳng có khách lạ. Không gian vắng đến mức vừa đặt chân xuống, một người trong nhóm buột miệng: “Chill quá ta.” Note chỉ tay về một góc nhìn ra đồi cây và giới thiệu bằng giọng rất tự nhiên: “Chỗ này là nơi anh hay quay live session nè.”

Ngoài đời, Note gần như không tạo ra khoảng cách đáng kể với hình ảnh anh đưa lên mạng xã hội. Anh mặc chiếc áo khoác lông bằng nỉ của quân đội Mỹ, cười nhiều, nói chuyện không câu nệ và bên cạnh gần như lúc nào cũng có chiếc điếu cày bằng gỗ. Vừa tới nơi, anh nhanh chóng mời chúng tôi thử trà chôm chôm của quán. Cách một người đi đón khách, dẫn đường rồi nhớ mời nước lại nói về họ nhiều hơn một đoạn tự giới thiệu dài.

Note ngồi đối diện tôi, trong lòng ôm một chú chó nhỏ. Thi thoảng giữa lúc suy nghĩ, anh cúi xuống vuốt bộ lông của nó. Anh nói khá chậm, thường tựa người về sau để câu hỏi nằm yên vài giây trước khi bắt đầu trả lời. Bộ câu hỏi hôm ấy không được gửi trước. Anh không yêu cầu bỏ câu nào và cũng hiếm khi phản ứng theo kiểu phải tìm một đáp án nghe “đúng”.

Câu trên bio của anh “Không cần diễn chỉ kể chuyện” thoạt nghe rất dễ biến thành một khẩu hiệu hoàn hảo cho hình ảnh nghệ sĩ chân thật chưa từng cần trở thành ai khác. Nhưng anh thừa nhận mình từng “diễn”, thậm chí “rất nhiều là đằng khác”.

“Đối với mình thì ‘diễn’ là không thật, làm khác với chính mình,” Note nói. “Tuy nhiên lúc mình chưa biết bản thân thì mình cũng cố bắt chước để trải nghiệm, để có thêm rồi chọn lọc. Nên ‘không cần diễn chỉ kể chuyện’ là khi mình không còn cố nữa.”

Note không nhìn việc từng bắt chước hay thử những hình mẫu khác như một quá khứ cần chối bỏ. Khi chưa biết mình là ai, anh từng thử nhiều thứ để biết cảm giác của chúng như cách thể hiện, cách suy nghĩ và cả những hình dung về việc một rapper nên như thế nào. Nếu không trải qua quá trình đó, anh đã không có nguyên liệu để phân biệt cái gì thực sự thuộc về mình.

Ở tuổi 15, một người mới bước vào rap rất dễ nhìn nghệ sĩ mình ngưỡng mộ rồi tưởng rằng muốn thuộc về hip-hop thì phải trở nên giống như họ hoặc đứng đúng về một phe âm nhạc nào đó. Khi trải nghiệm sống chưa đủ dày, hình mẫu thường được dùng để lấp vào chỗ bản sắc còn trống. Anh từng ở trong giai đoạn ấy. Vì thế “không cần diễn” ở tuổi 29 không có nghĩa anh sở hữu một cái tôi nguyên bản chưa bao giờ bị ảnh hưởng. Nó gần với trạng thái đã thử đủ nhiều để thôi phải liên tục hỏi mình nên giống ai. Anh vẫn biết trước mặt có máy ghi âm và máy ảnh, nhưng giữa cách anh tựa lưng suy nghĩ, vuốt chú chó trong lòng rồi tự bật cười vì một câu mình vừa nói, rất khó cảm thấy đang bảo vệ một hình tượng được dựng lên.

Cái tên Note hình thành vừa là một nốt nhạc vừa là một ghi chú. Anh từng định dùng Diary nhưng cảm thấy không đủ “nam tính”. Một từ ngắn đủ để chứa cả việc chơi nhạc lẫn việc ghi lại những mẩu đời mà sau này anh sẽ biến thành bài hát.

“Mình chỉ làm nhạc về mình thôi. Mình làm nhạc cho mình mà vì mình thôi,” anh nói.

Nghe khá vị kỷ. Nhưng cách anh nói về vai trò của mình trên sân khấu lại đưa nó sang một hướng khác. Anh tin câu chuyện cá nhân có thể trở thành một thứ tư liệu cho người khác nếu hai người tình cờ đang đi qua những chặng đường giống nhau. Người nghe không nhất thiết phải sống đúng cuộc đời Note. Chỉ cần nhận ra một cảm giác quen thuộc ở trong đó, câu chuyện đã đi xa hơn người kể.

Note thường tự xem mình là người kể chuyện hơn là một nhân vật cần liên tục phóng đại bản thân. Cuộc đời mình là nguồn tư liệu gần nhất, nhưng không phải mọi thứ xảy ra đều nghiễm nhiên có quyền trở thành sản phẩm.

Anh viết rất nhiều và giữ lại cũng rất nhiều. Không phải vì những bài chưa phát hành nhất thiết quá riêng tư hay quá đau đớn. Đôi khi anh chỉ thấy chúng “chưa đủ”. Anh thường để một năm trôi qua, nhìn lại những gì đã viết rồi mới chọn phần phù hợp để hình thành EP. Có những ghi chú được sinh ra chỉ để tồn tại trong sổ chứ không phải để công bố. Tiêu chuẩn “đủ” ấy cũng thay đổi theo tuổi.

“Rap không có ranh giới,” anh nói, “giai đoạn của mình thì có.”

Bản thân thể loại có thể chứa gần như bất cứ điều gì. Nhưng người viết ở từng thời kỳ có quyền thay đổi cách mình dùng nó. Ngày trước, anh kể, âm nhạc đối với anh là buồn thì viết, suy sụp thì kể, bức bối thì đổ thẳng vào bài. Khi ấy, viết chỉ đơn giản là cách giải tỏa ngay trong lúc cảm xúc vẫn còn hỗn loạn. Bây giờ anh thích tạo ra một khoảng cách khác giữa biến cố và bài hát.

“Hồi xưa coi rap là cái thùng rác nên lên nhạc kể lể suy sụp,” anh kể. “Nói chung là tiêu cực, rác. Còn bây giờ mình thích chơi, mình thích hưởng, mình thích kể lại chuyện đã vượt qua. Nên cho một cái ranh giới thì chắc là mình phải tự hào về câu chuyện đó.”

“Tự hào” không đồng nghĩa câu chuyện phải đẹp hoặc người kể phải luôn là người đúng. Một thất bại vẫn đáng kể. Một quãng đời tồi tệ vẫn có thể trở thành âm nhạc. Điểm khác nằm ở việc Note muốn khi quay lại câu chuyện ấy, anh hiểu tại sao mình đang đưa nó ra ngoài. Ngày trước anh có thể viết trong lúc vết thương còn mở. Bây giờ anh thích kể sau khi đã biết mình lành lại bằng cách nào. “Chân thật” không có nghĩa bê nguyên mọi thứ vừa xảy ra lên beat. Đôi khi một người đủ thành thật để thừa nhận câu chuyện ấy chưa sẵn sàng được kể. Anh vẫn lấy mình làm chất liệu chính, nhưng không còn coi mọi cảm xúc mình trải qua đều mặc nhiên xứng đáng trở thành một bài hát. Một câu chuyện bây giờ phải đi thêm một đoạn, cho tới lúc anh có thể nhìn lại và nói chuyện đó đáng để kể.

Đến giữa buổi phỏng vấn, mưa bắt đầu nặng hạt hơn. Tiếng nói chuyện và tiếng mưa tồn tại cùng nhau trong khoảng không khá tĩnh của Hôm Phê. Chị chủ quán thi thoảng đi lại nhẹ nhàng để làm việc rồi biến mất khỏi tầm nhìn. Dưới chân ghế Note là chiếc điếu cày, một bao thuốc lào và chiếc loa nhỏ vẫn phát nhạc. Một khung cảnh chẳng có gì kịch tính nhưng nó lại hợp với anh.

Khi được hỏi muốn người ngoài nhớ mình là người thế nào, anh dừng lại rồi bật ra: “Câu này khó ha.” Cuối cùng, đáp án cũng không mang tham vọng biến mình thành một biểu tượng mà chỉ là một người dễ gần, một người thoải mái.

Sự dễ gần ấy ít nhất trong buổi chiều hôm đó hiện ra trong chuyện anh chạy xe ra dẫn đường, mời nước, tìm giúp chúng tôi khi phát hiện thiếu thiết bị và liên tục đáp lại những câu hỏi ngẫu hứng mà không làm cuộc trò chuyện trở nên quá trang trọng.

Đến lúc chuẩn bị chụp ảnh, anh bật cười: “Ờ, chụp hình thì được chứ kêu làm gì khác là không làm đâu nha!”

Câu đùa đó biến không khí thôi giống một cuộc phỏng vấn trong vài giây. Để hiểu vì sao anh hiện tại có vẻ thoải mái với chính mình đến vậy, phải quay lại thời điểm anh bắt đầu thấy môi trường sống cũ không còn cho mình thêm thứ gì để kể.

“Lúc mình chưa biết bản thân thì mình cũng cố bắt chước để trải nghiệm để có thêm rồi chọn lọc. Nên ‘không cần diễn chỉ kể chuyện’ là khi mình không còn cố nữa.”

Note bắt đầu chơi rap từ năm 15 tuổi. Câu chuyện anh quyết định trở thành rapper không có một thời điểm đẹp gọn duy nhất. Anh biết rap, mê rap rồi từng bỏ. Vấn đề là bỏ không được.

Khoảng 25 tuổi, Note đang làm pha chế. Chán công việc, anh lại nghĩ tới chuyện đổi nghề và từng cân nhắc đi làm mộc. Nhưng lần này, trước khi rẽ tiếp, anh nhìn lại một chuỗi công việc đã đến rồi đi theo cảm xúc và nhận ra chỉ có âm nhạc dù nhiều lần bị đặt xuống vẫn quay trở lại suốt gần một thập niên.

Năm 26 tuổi, Note quyết định thử nghiêm túc với rap. Đó không phải màn bỏ tất cả để theo đuổi đam mê theo kiểu điện ảnh. Khi hết thứ này tới thứ khác liên tục mất sức hút mà rap vẫn tồn tại, câu hỏi dần trở thành tiếp tục xem nó như một sở thích tới bao giờ.

Cùng thời gian ấy, Note không còn muốn sống trong nhịp sinh hoạt của mình ở Sài Gòn. Lúc đó, ngày tháng của anh dần co lại thành một vòng rất chán. Đi làm. Đi nhậu. Đi ngủ. Rồi hôm sau tiếp tục. Với một người dùng chính đời mình làm nguyên liệu, sự lặp lại cuối cùng trở thành bế tắc sáng tác. Anh nói mình “hết viết được thêm gì mới”.

Anh kể bản thân trước đây khá “gà công nghiệp”, đến mức cỏ với rau muống còn không phân biệt nổi. Những chuyến phượt đưa anh ra khỏi không gian quen thuộc nhiều hơn, và càng đi, anh càng nhận ra đời sống có thể được tổ chức theo một nhịp hoàn toàn khác. Nhiều yếu tố tích lại cùng lúc. Những chuyến đi, sự mệt mỏi với vòng sinh hoạt cũ, việc thiếu chất liệu mới và cảm giác chất lượng sống ở nơi khác có thể phù hợp hơn. Trong một đêm anh bỗng nhiên đóng vali vì nhận ra cuộc đời phải thay đổi.

Rồi Đà Lạt xuất hiện. Anh nói nửa đùa nửa thật rằng được “hít oxy chất lượng cao hơn” rồi tổng hợp đủ mục tiêu để “thoát khổ”. Nhưng Sài Gòn không phải là một nơi tệ. Một thành phố vẫn giữ gia đình, ký ức và nhiều năm trưởng thành của anh. Anh giải thích Đà Lạt đơn giản cho anh một kiểu đời sống hợp với mình hơn ở giai đoạn này.

“Muốn về Sài Gòn vài ngày thăm mẹ thì có. Chứ chất lượng sống đang ngon đâu bắt mình dở được!” anh trả lời gần như ngay lập tức về việc có lúc nào thấy quyết định lên Đà Lạt là sai rồi muốn quay lại Sài Gòn không.

Những ngày đầu ở Đà Lạt Note đi làm và gần như không biết phải tìm cộng đồng rap ở đâu. Cách anh giải quyết cũng không phức tạp. Cứ nơi nào có nhạc, acoustic và người chơi live thì ghé tới. Kể cả có nghệ sĩ chơi ngoài đường thì cũng đứng lại. Một lần ở khu Hòa Bình, anh đang chơi nhạc với một người anh thì gặp Tùng Xoài, trưởng nhóm của Happy Dealer, trong lúc Tùng đang tham gia sản xuất một video ca nhạc cho Huy R. Thứ khiến hai người bắt đầu kết nối lại không phải màn freestyle hay một cuộc trao đổi chuyên môn. Đó là chiếc điếu cày.

Theo Note kể, Tùng Xoài lúc ấy vác một chiếc điếu cày rất dài sau lưng. Note vốn cũng yêu thích thứ mình gọi vui là “bộ môn quốc hồn quốc túy”, thế là hai người giao lưu. Nói chuyện một lúc mới phát hiện cả hai đều chơi nhạc và chơi rap.

Khi kể tới đây trong buổi phỏng vấn, Note đột nhiên hoạt náo hơn hẳn. Anh vươn hai tay ra mô tả kích thước chiếc điếu cày Tùng từng mang trên lưng, gần như dựng lại cảnh tượng năm đó giữa phố. Đây là một trong số ít chủ đề khiến nhịp kể vốn chậm và điềm tĩnh của anh tăng lên thấy rõ.

Sau cuộc gặp, Note bắt đầu xuất hiện ở những show Happy Dealer tổ chức cho cộng đồng. Thời điểm đó trở thành màn dạo đầu tiên cho điều anh sau này gọi là “chất riêng”. Anh mang lên sân khấu một bài viết từ những đúc kết trong hành trình rời Sài Gòn lên Đà Lạt. Rap thời điểm ấy đang nghiêng mạnh về trap, anh lại bước lên bằng old school.

“Lúc đó meta rap game đang là trap, tự nhiên mình chơi old school nên nhiều lo lắng, run lắm,” anh kể. “Vậy mà xuống sân khấu thấy nhiều người đón nhận. Nên cảm xúc lúc đó vẫn run nhưng hạnh phúc.”

Show ấy cho anh bằng chứng rằng gu của mình không nhất thiết phải giống xu hướng mới tìm được người nghe. Khán giả chỉ khoảng 50 người, không phải số đông nếu đặt cạnh tiêu chuẩn của một concert lớn, nhưng họ đủ để biến cộng đồng từ một khái niệm thành thứ có gương mặt và phản ứng thật. Anh bước lên lo lắng old school của mình đang bị lỗi thời rồi bước xuống với cảm giác yên tâm có người hiểu nó. Đó cũng là lúc anh nhận ra mình thuộc về Happy Dealer. Cuộc đời âm nhạc của anh sẽ rất khác nếu ngày ấy không gặp Tùng.

“Nếu chưa từng gặp Tùng Xoài thì chắc nhạc Note vẫn nhiều tiêu cực, tự ti...” anh đáp. “Giờ thì ‘happy’ mới ‘deal’. Nên nhạc thành happy rồi.”

Happy Dealer xuất hiện đúng lúc Note chuyển từ một người thích rap sang một người muốn đặt rap ở vị trí nghiêm túc hơn. Điều tập thể mang lại là một môi trường nơi cách anh làm nhạc không cần được giải thích quá nhiều. Anh có chỗ để chơi cùng, có người nghe đủ gần để biết phản ứng thật của họ. Sự thay đổi ấy dần đi vào nội dung âm nhạc.

Ban đầu, chính anh cũng chưa hiểu hết ý nghĩa cái tên Happy Dealer. Anh chỉ biết mình thích cộng đồng ấy. Sau này, anh diễn giải thứ gì khiến mình vui thì deal, thứ gì quá rắc rối thì thôi.

“Happy nó chưa từng là thứ dễ luôn,” anh chia sẻ. “Nếu dễ thì chắc ai cũng luôn happy rồi. Happy là cái tổng hợp rất nhiều quan điểm và phải hành động, nghiền ngẫm, đào sâu để hiểu thêm về nó. Cho nên việc tụi mình là nhảy thẳng vô việc khó rồi. Chứ nếu theo sắp đặt của gia đình hay xã hội thì dễ mà.”

Theo anh, muốn biết điều gì thực sự phù hợp với mình, đôi khi phải lao thẳng vào những lựa chọn khó hơn. Cái cần phân biệt không phải dễ hay khó, mà là cái khó nào đáng chịu. Con đường anh chọn không hề chắc chắn hơn. Chuyển lên một thành phố khác, thử rap nghiêm túc ở tuổi 26, kiếm sống bằng nhiều công việc và chơi old school giữa lúc trap thống trị chẳng phải phương án tối ưu nếu mục tiêu duy nhất là giảm rủi ro. Nếu gọi đó là chạy trốn, anh đang chạy trốn bằng cách chọn một con đường khó đoán hơn. Thứ anh muốn thoát khỏi là kiểu khó khăn khiến mình cứ tiêu hao nhưng chẳng biết nó đang đưa mình tới đâu. Từ đây cũng dễ hiểu hơn quan điểm của anh về “số đông”. Thay vì xem số đông đang thích gì rồi dịch chuyển mình tới gần nó, cách anh muốn thử là xác định mình thực sự muốn làm gì, mang nó ra ngoài rồi xem những ai bước tới.

“Cái số đông ở đây sẽ là cái số đông từ mình tạo ra,” anh nói. “Mình không cần một cái số đông có sẵn. Mình cứ làm theo chất riêng của mình và nếu cái chất đó có thêm nhiều anh em thì càng vui.”

Trong câu chuyện của anh, “anh em” được hình dung như những người có thể bước vào cùng một căn phòng. Show 50 người đã cho anh cảm giác đó. Theo một nghĩa nào đó, anh đã chủ động tách khỏi một đám đông lớn ở Sài Gòn để rồi phát hiện ở Đà Lạt vẫn có một cộng đồng khác nhỏ hơn nhưng gần mình hơn. Anh vẫn muốn có người nghe. Chỉ là độ lớn của cộng đồng nên đến sau thứ âm nhạc chứ không phải đứng trước nó và ra lệnh thứ âm nhạc phải trở thành gì.

Trong lời kể của anh vẫn liên tục xuất hiện Sài Gòn qua gia đình, công việc, những cuộc nhậu, áp lực và phần đời tạo nên những bài hát đầu tiên. Anh không phủ nhận thành phố cũ để yêu thành phố mới.

“Sài Gòn vẫn ở trong mình và Đà Lạt vẫn ở trong mình luôn,” anh nói.

Sự đối lập ấy khiến âm nhạc của anh thiên về cân bằng. Nếu kể một câu chuyện tiêu cực, anh muốn ở đâu đó vẫn có hướng đi ra. Nếu viết về cuộc vui, anh lại muốn bên trong nó còn một lớp gì sâu hơn. Anh ví hai mặt ấy như con chim phải có hai cánh.

Buổi chiều ở Hôm Phê, sự đối lập giữa hiện rõ trong chính bối cảnh cuộc trò chuyện. Ngoài sân là những triền cây xanh, mưa và một khoảng không thưa người. Anh ngồi ở thành phố mà vài năm trước anh chẳng quen mấy ai. Dưới chân là chiếc điếu cày gợi lại cuộc gặp với Tùng Xoài. Đến gần tuổi 30, câu hỏi tiếp theo là sau khi tìm được cộng đồng và cuộc đời mới, anh sẽ viết những gì.

“Happy nó chưa từng là thứ dễ luôn. Nếu dễ thì chắc ai cũng luôn happy rồi.

Nếu Note của tuổi 15 và Note của tuổi 29 cùng ngồi ở Hôm Phê chiều hôm đó, hai người sẽ tranh luận khá nhiều về hip-hop. Ngày mới cầm mic, anh gần như tôn thờ old school. Trong cách nhìn khi ấy, hip-hop phải “gang gang”, phải có băng nhóm, và người đứng về old school hoàn toàn có thể xem new wave như thứ cần chống lại.

Bây giờ anh chơi với nhiều nghệ sĩ new wave, thấy họ giỏi, tôn trọng cách họ nhìn âm nhạc và học những thứ phù hợp để đưa ngược trở lại cách sáng tác của mình. Anh không cần từ bỏ nền tảng cũ để thừa nhận một hướng tiếp cận khác cũng có giá trị.

Khi chưa chắc mình là ai, ranh giới thường rất cứng. Cái này là mình, cái kia không phải mình; thứ mình thích đúng, thứ đối diện với nó sai. Khi phần lõi đã chắc hơn, một người đôi khi lại có nhiều khoảng trống hơn để tò mò.

Anh vẫn chơi old school. Anh chỉ không cần đúng sai nữa. Không đóng cửa để tránh bị thay đổi mà tiếp xúc đủ nhiều với những thứ khác mình rồi vẫn nhận ra phần nào thật sự thuộc về mình. Sự trưởng thành ấy cũng xuất hiện trong nội dung cuốn nhật ký âm nhạc của anh. Anh nói càng lớn càng nhận ra đời mình có nhiều thứ đẹp hơn sự tiêu cực. Không còn chỉ ghi chép về những ngày tệ nhất. Niềm vui, những quan điểm mới, những người gặp được và cả cách chính anh thay đổi đều có thể trở thành chất liệu.

Ngày trước rap giúp anh xả, hiện tại anh muốn nó giúp mình nhìn lại. Người đã đi qua biến cố có thể kể rất rõ mình đau thế nào. Nhưng rồi anh đã làm gì với chuyện đó? Khi bản thân trở thành nguồn chất liệu chính, cách xử lý cạn ý tưởng của anh không giống hình ảnh quen thuộc về một nghệ sĩ ngồi nhìn trang giấy trắng rồi cố ép thêm vài câu.

“Cách để làm bài nhạc hay là sống hay hơn thôi,” anh nói giải pháp của mình là làm cuộc đời vui hơn, có thêm trải nghiệm hơn.

Còn mệt? “Đi ngủ”. Chữa lành? “Hút thuốc lào”. Anh thường nói một ý tưởng có thể bắt đầu nghe khá triết lý rồi bị chính anh kéo trở lại mặt đất trước khi nó kịp biến thành bài giảng. Cách anh nghĩ về áp lực cũng vậy. Thay vì mặc định trưởng thành đồng nghĩa với học cách chịu áp lực tốt hơn, anh thường hỏi áp lực này có cần thiết không?

Ngày trước ở Sài Gòn, anh từng chịu áp lực tiền bạc khá nhiều. Sau này anh nhận ra mình có thể gom nhiều công việc phù hợp hơn với bản thân, mỗi việc mang về một khoản nhỏ rồi cộng lại thành mức sống đủ. Khó khăn không biến mất, nhưng anh phân biệt “khó” với “áp lực”. Một việc có thể chưa kiếm nhiều, có thể buộc mình xoay xở, nhưng không nhất thiết phải trở thành thứ liên tục đè lên tâm lý.

Anh đã quyết định nghiêm túc với rap, nhưng không thấy cần phải chứng minh sự nghiêm túc ấy bằng việc chỉ được phép sống bằng tiền từ bài hát. Anh định nghĩa bài rap thành công là “bài mình vui khi làm”.

“Với mình, sống hoàn toàn bằng âm nhạc có nghĩa là mình nhìn mọi thứ ra nhạc và trong mọi thứ có nhạc,” anh nói. “Sản phẩm của mình là đúc kết quá trình sống. Nên quá trình sống mình vẫn làm việc khác, phục vụ mọi người bằng phương tiện khác. Nhiều trải nghiệm thì có thêm nguyên liệu để viết rồi tiếp tục quay về làm sản phẩm cho mình.”

Khi được đặt giữa một bài rap triệu view và một bài tìm được sự đồng điệu, anh hỏi lại: “Thành công với ai?”

Cách anh định nghĩa thành công không phải là một tuyên ngôn chống thương mại. Một triệu view rõ ràng là một dạng thành công. Nó chứng minh độ phủ, có thể kéo theo doanh thu và mở thêm cơ hội. Một tác phẩm khiến người khác đồng cảm sâu lại thành công theo cách khác. Một bài không đi quá xa nhưng đánh dấu chính xác một thời kỳ trong cuộc đời người viết có thể giữ chức năng khác nữa.

Một bài hát không phải điểm bắt đầu của quá trình sáng tạo mà là phần đúc kết ở cuối một chuỗi dài hơn. Trước nó phải có đời sống, công việc, những người phải gặp, thành phố phải đi qua. Có chuyện vui, chuyện dở và rất nhiều việc thoạt nhìn chẳng liên quan gì đến âm nhạc. Những công việc khác không nhất thiết cạnh tranh với rap nếu chúng cho anh thêm thứ để nhìn, người để gặp và chuyện để hiểu. Một ngày không viết được câu nào cũng không mặc nhiên là ngày mất khỏi nghệ thuật nếu chính ngày ấy đang cung cấp thứ vài tháng sau mới trở thành bài.

Anh từ chối để một thước đo nuốt hết những thước còn lại. Một bài có nhiều người nghe thì tốt. Cộng đồng lớn hơn thì càng vui. Nhưng việc ấy nên là hệ quả của một thứ anh đã tin trước chứ không phải lý do để thiết kế lại bản thân từ đầu. Anh suy nghĩ tránh đặt toàn bộ sức nặng tài chính lên âm nhạc mà không cần hạ rap xuống thành sở thích. Ngược lại, anh mở rộng khái niệm sống với âm nhạc tới mức những phần đời bên ngoài studio cũng thuộc về quá trình sáng tác. Quan điểm ấy cũng ảnh hưởng đến cách anh nhìn các mối quan hệ. Anh thừa nhận trước đây rất khó từ bỏ những gắn bó đã tồn tại lâu, dù là tình yêu hay bạn bè. Hiện tại, anh thấy việc nhìn thẳng xem hai người còn phù hợp với nhau hay không rồi nói rõ với nhau đã trở nên dễ hơn. Không phải thứ gì khiến mình mệt cũng nên bỏ. Nhưng cũng không phải thứ gì tồn tại lâu cũng mặc nhiên phải tiếp tục.

Sau hàng loạt câu chuyện về tuổi tác, tiền bạc, sự lựa chọn và trưởng thành, anh “sợ ếch và bè lũ nhìn giống con ếch như nhái, ễnh ương...” Có lẽ tốt nhất đừng cố tìm phép ẩn dụ nào ở đây. Anh liên tục có những cú lệch nhịp như vậy. Nỗi sợ đủ lớn để nâng thành thông điệp nhưng anh không có nhu cầu biến mọi quan điểm thành việc chia triết lý cho người khác.

Những ý tưởng chạy xuyên suốt buổi trò chuyện bắt đầu nối lại với nhau. Đến gần tuổi 30, đây có lẽ là thay đổi rõ nhất. Hành trình của anh không hẳn là chuyện một rapper cuối cùng tìm thấy chính mình. Cách nói đó quá tĩnh cho một người liên tục nhấn mạnh việc bản thân còn phải thay đổi. Chính xác hơn là anh đã tìm được cách không cần cố định mình để cảm thấy mình là mình.

“Cái gì trong đầu sẽ có trong tay,” anh nhắc lại một câu do mình viết dành cho những người trẻ vẫn đang nuôi ý định theo rap. “Còn nuôi nhạc thì giữ ước mơ và đừng để nó lung lay.”

Chúng tôi thử kéo câu chuyện theo chiều ngược lại. Nếu năm năm nữa quay lại đúng Hôm Phê, ngồi ở đúng vị trí này và thực hiện thêm một cuộc trò chuyện, anh hy vọng là câu chuyện lúc đó còn “vui và hưởng hơn nữa”. Sau những gì anh vừa kể, “vui” và “hưởng” đã không còn đồng nghĩa với chọn thứ dễ. Anh từng rời một vòng lặp vì nó làm mình cạn đi. Từng quyết định nghiêm túc với rap khi không biết kết quả. Từng bước lên sân khấu bằng old school trong lúc trap đang là meta. Từng thử nhiều phiên bản của mình trước khi có thể nói “không cần diễn”. Chính anh cũng nói happy chưa bao giờ là thứ dễ. Bởi vậy, hình dung về năm năm nữa của anh giống một phép kiểm tra đời sống hơn. Sau từng đó thời gian, nghe gần như thiếu tham vọng. Nhưng anh đặt tham vọng ở một nơi khác. Đời sống phải tốt lên trước. Nếu âm nhạc thực sự là phần đúc kết của đời sống như anh nói, phần sau sẽ tự tìm cách đi theo.

“Sống hoàn toàn bằng âm nhạc có nghĩa là mình nhìn mọi thứ ra nhạc và trong mọi thứ có nhạc. Sản phẩm của mình là đúc kết quá trình sống.”

Cuộc phỏng vấn dần kết thúc. Máy ghi âm tắt. Máy ảnh còn vài tấm cuối. Trước đó, khi phát hiện chúng tôi thiếu tripod, anh đã chủ động nhờ chủ Hôm Phê lấy thiết bị cho mượn. Người phụ nữ từ đầu buổi vẫn thỉnh thoảng đi lại rất nhẹ trong quán hóa ra là bạn gái anh. Khi mọi thứ xong xuôi, anh cũng không lập tức rời khỏi không gian vừa được dùng làm bối cảnh cho một bài chân dung về mình. Anh ở lại phụ cô dọn quán. Bàn ghế được xếp lại. Đồ đạc được đưa về vị trí cũ. Khoảng sân vừa có máy quay dần trở lại thành một quán cà phê trong chiều mưa Đà Lạt.

Một người nói “không cần diễn, chỉ kể chuyện” cuối cùng được quan sát rõ nhất vào lúc chẳng còn câu hỏi nào để trả lời. Chỉ có Note, bạn gái anh, một quán cà phê cần được dọn lại và cơn mưa ngoài kia. Tương lai anh hình dung chẳng phức tạp hơn bao nhiêu. Nếu năm năm nữa vẫn trở lại nơi này, hy vọng cuộc đời đã cho thêm nhiều chuyện đáng kể và những chuyện ấy vui hơn, hưởng hơn. Còn nếu được quay ngược gần 15 năm để gặp cậu bé sau tất cả những lần mê rồi bỏ rap, Sài Gòn, Đà Lạt, old school, Happy Dealer và tuổi 30 đang tới gần, anh không gửi cho bản thân trẻ tuổi bài học lớn lao nào mà chỉ là một cú thúc vai rất bình dị.

“Cầm [mic] lẹ đi cha,” anh nói.