Doc C: Giữa Hai Cái Tôi

Những đổ vỡ nghề nghiệp khiến cuộc đời Doc C bất ngờ rẽ sang hướng âm nhạc.

Doc C, rapper độc lập đến từ Quảng Ngãi, hiện sinh sống tại Đà Lạt. Ảnh: Đỗ Đăng Quang/NKI

Âm nhạc đối với Doc C dường như là một hành trình ngược lại của những người xây dựng hình tượng. Anh chọn kể chuyện từ những gì đã xảy ra, những phiên bản cũ của chính mình. Thay vì chạy khỏi quá khứ, anh quay đầu nhìn thẳng vào nó.

“Dr.” là cách gọi đã quá quen thuộc trong giới hip-hop. Anh nhìn thấy điều đó và quyết định đi một hướng khác. Anh lấy chữ “Doc” từ “Doctor”, kết hợp cùng chữ “C” trong tên riêng của mình để tạo nên nghệ danh hiện tại. Một lựa chọn tưởng như đơn giản nhưng lại phản ánh khá rõ tính cách “không thích đụng hàng”.

“Doc C trên nhạc là phiên bản của mình trong quá khứ,” anh nói. “Mình đang kể lại những câu chuyện mà mình đã trải qua.”

Trong khi nhiều nghệ sĩ trẻ chọn những chủ đề mang tính thời điểm, anh lại bị thu hút bởi nghệ thuật kể chuyện đã làm nên nền móng của rap từ những ngày đầu. Âm nhạc không phải để anh khoe khoang một cuộc sống hoàn hảo. Nó giống một cuốn nhật ký được mở lại từng trang. Mỗi bài hát là một đoạn ký ức, là một lần đối diện với những điều đã qua.

Bản thân anh không xem nghệ danh và con người đời thực là một. Doc C là người kể chuyện và Nguyễn Một là người đang sống. Anh muốn cả hai phiên bản khác nhau của cùng một con người cùng tồn tại. Quan điểm đó khiến anh trở thành một trường hợp khá đặc biệt trong bối cảnh âm nhạc hiện nay. Nhiều nghệ sĩ dành hàng năm để cố gắng hợp nhất hình tượng công chúng với đời sống cá nhân. Anh chấp nhận sự tồn tại song song của những mảnh ghép khác nhau bên trong mình. Không cần phải phân định thắng thua. Không cần phải biến một cái tôi thành phiên bản “đúng” hơn cái còn lại.

Ngoài đời, anh tự nhận mình là người hướng nội: thích ở một mình, thích làm những việc của riêng mình, không quá ồn ào hay náo nhiệt. Điều này có thể khiến nhiều người hiểu lầm.

“Mọi người hay nói mình khó gần nhiều, nhưng ngoài đời nếu bạn hợp cạ thì mình have fun,” anh cười. “Cuộc sống mà, man, đời và nhạc khác nhau, vui vẻ, có thể nói là không có tí gì gọi là ‘rapper’, nên là mọi người cứ thoải mái lên.”

Sự yên tĩnh tập trung quen thuộc của những người sống nội tâm thường bị nhầm lẫn với khoảng cách lạnh lùng. Nhưng phía sau vẻ ngoài ấy là một người nghệ sĩ có vẻ khá bình thản với hành trình của mình. Ngay cả khi nói về áp lực sáng tạo — thứ vốn là nỗi ám ảnh của rất nhiều rapper — anh cũng có cách nhìn khác biệt. Anh không xem việc làm nhạc là một gánh nặng.

“Nếu bị bí idea thì hãy dừng việc viết nhạc lại, đợi đến khi có mood hoặc ý tưởng quay trở lại rồi viết tiếp,” anh đưa ra lời khuyên.

Anh coi những ngày bí ý tưởng là một phần tự nhiên của quá trình sáng tác, phản ánh triết lý sáng tạo không cưỡng cầu của anh. Không ép buộc hay cố biến nghệ thuật thành một cuộc chiến với chính mình. Đó cũng là cách anh đang tiếp cận tương lai. Nếu vài năm trước, anh từng đặt rất nhiều kỳ vọng lên sự nghiệp, thì hiện tại mọi thứ đã khác. Anh không còn quá ám ảnh với đích đến.

“Lúc trước mình có đặt nhiều kỳ vọng lắm,” anh nói. “Nhưng mà bây giờ mình bớt kỳ vọng hơn rồi. Cái gì đến thì mình đón.”

Đó là dấu hiệu của sự trưởng thành, là kết quả của những trải nghiệm mà anh từng đi qua. Giờ đây, anh không còn gì cần phải chứng minh với thế giới nữa.

“Lúc trước mình có đặt nhiều kỳ vọng lắm. Nhưng mà bây giờ mình bớt kỳ vọng hơn rồi. Cái gì đến thì mình đón.”

Đà Lạt luôn đẹp nhất vào những giờ mà thành phố gần như đã ngủ. Sau khi những dòng khách du lịch cuối cùng biến mất khỏi quảng trường, sau khi những quán cà phê tắt đèn và những con dốc chỉ còn lại ánh vàng lẻ loi của vài chiếc đèn đường, thành phố bắt đầu trở về đúng hình dạng nguyên bản yên tĩnh để con người nghe thấy tiếng suy nghĩ của chính mình. Trong một căn phòng nằm giữa những triền dốc ấy, một beat nhạc đang phát từ màn hình máy tính. Không có phòng thu chuyên nghiệp. Chỉ có một người đàn ông ngoài ba mươi tuổi ngồi trước màn hình, mở YouTube, chọn một beat bất kỳ rồi bắt đầu viết.

Khung cảnh ấy là hình ảnh gần nhất với bản chất thật của Doc C. Anh lại xuất hiện như một nhân vật gần như đi ngược hoàn toàn với hình tượng nghệ sĩ thường được xây dựng cẩn thận cho mạng xã hội. Anh không lớn lên với viễn cảnh một ngày nào đó sẽ đứng trên sân khấu trước hàng nghìn khán giả. Anh không kể câu chuyện của mình như một cuộc hành trình được định sẵn bởi số phận. Càng trò chuyện với anh, người ta càng có cảm giác anh xuất hiện từ những điều rất đời thường.

Tuổi thơ của anh không có bất kỳ huyền thoại nào. Anh xuất thân trong một gia đình mang tư duy truyền thống mà như chính anh mô tả là “kiểu cũ”: học hành, tốt nghiệp, tìm việc làm ổn định, xây dựng cuộc sống theo những gì thế hệ trước xem là đúng đắn. Những con đường đời thường được vẽ sẵn bằng các cột mốc quen thuộc. Ngay từ rất sớm, anh đã cảm thấy mình không hoàn toàn thuộc về quỹ đạo đó.

“Mình là cá thể khác biệt nhất trong gia đình, mình phá luật nhất trong gia đình,” anh kể.

Một người đàn ông buộc phải nhìn lại bản thân sau khi những thứ từng mang lại cảm giác ổn định bắt đầu sụp đổ và phải học cách làm lại từ đầu. Không phải vì anh cố gắng nổi loạn hay tạo ra xung đột với những giá trị cũ, mà bởi anh luôn bị thu hút bởi những điều chưa ai trong gia đình từng làm. Anh là người đầu tiên có hình xăm. Người đầu tiên làm nhạc. Người đầu tiên bước sang những vùng đất mà trước đó chưa ai trong nhà từng đặt chân tới.

Âm nhạc xuất hiện trong đời anh rất lâu trước khi anh nghĩ đến chuyện trở thành một nghệ sĩ. Những năm đầu thập niên 2000, khi internet bắt đầu len lỏi vào đời sống thanh thiếu niên Việt Nam, những tiệm net trở thành cánh cửa mở ra thế giới bên ngoài. Đó là nơi cậu thanh niên ở Quảng Ngãi dành hàng giờ để nghe nhạc nước ngoài. Anh nhấn mạnh rằng “đơn giản là nghe nó lạ tai” chứ không làm vậy để tỏ ra khác biệt hay sành điệu hơn người khác. Trong ký ức của anh, một trong những ca khúc để lại dấu ấn sâu sắc nhất là ‘Lollipop’ của Lil Wayne. Nhiều năm sau, khi nhìn lại, anh vẫn nhớ rất rõ cảm giác ấy. Thứ âm nhạc đó không biến anh thành rapper ngay lập tức. Nó chỉ gieo xuống một hạt giống. Phải mất gần hai thập kỷ sau, hạt giống ấy mới thực sự nảy mầm.

Biến cố thay đổi hoàn toàn cuộc đời anh không đến từ âm nhạc mà đến từ công việc. Có một thời điểm anh sở hữu một công việc mang lại tiền bạc, sự tự do và cảm giác kiểm soát tương lai. Rồi mọi thứ thay đổi. Công việc từng giúp anh kiếm được nhiều tiền bắt đầu trở thành gánh nặng, mà anh gọi nó là “con dao hai lưỡi”. Việc từ bỏ thứ đã gắn bó với mình trong thời gian dài để chuyển sang một công việc cực hơn, ít tiền hơn và ít tự do hơn là một quyết định khó khăn. Nhưng chính khoảnh khắc tưởng như bước lùi ấy lại mở ra một hướng đi hoàn toàn khác.

“Sau khi bỏ hẳn công việc cũ thì mình lại có duyên với âm nhạc,” anh kể.

Anh không cố gắng đóng vai người hùng vượt khó. Anh chỉ đơn giản thừa nhận rằng thử thách mới đôi khi mang theo những cơ hội mới. Sau biến cố ấy, anh cảm thấy mình tự do hơn trong suy nghĩ, dám xuất hiện trước đám đông hơn, dám đưa khuôn mặt của mình lên mạng xã hội hơn. Một cánh cửa đóng lại. Một cánh cửa khác mở ra.

Anh nghe rap từ độ tuổi thiếu niên, khoảng năm 2006 hoặc 2007, nhưng phải đến năm 2023 mới thực sự thử cầm bút viết. Điều khiến anh quyết định bước vào âm nhạc sau gần hai thập kỷ chỉ đơn giản là để “cho biết”. Nhưng rồi sự tò mò ấy dần biến thành một phần cuộc sống. Bài hát đầu tiên anh viết vào tháng 4/2023, mang tên ‘For Me’ hợp tác cùng Charlie Nguỷn — một ca khúc nói về những người mắc kẹt trong nghiện ngập, trong cạm bẫy và trong những lựa chọn sai lầm của tuổi trẻ. Anh nói rõ rằng “nó chỉ là cuộc chơi chứ không phải cuộc đời”. Bài hát dành cho chính mình đó là chìa khóa để hiểu rất nhiều điều trong âm nhạc của anh. Bên dưới những câu rap về trải nghiệm cá nhân là một người đã học được cách nhìn lại quá khứ mà không bị quá khứ giam giữ. Những đúng sai đã xảy ra. Những điều đáng tiếc cũng đã xảy ra. Nhưng thay vì dành cả đời để tiếc nuối, anh chọn sống tiếp với hiện tại.

“Thứ ma túy duy nhất mình chơi bây giờ là âm nhạc,” anh nói đùa rất đúng chất rapper.

Càng suy nghĩ, người ta càng nhận ra câu nói đáng nhớ đó phản ánh chính xác mối quan hệ giữa Doc C và sáng tạo. Âm nhạc không đơn thuần là sở thích. Nó là nơi anh trút bỏ năng lượng, sắp xếp ký ức, xử lý những điều đã trải qua và biến chúng thành câu chuyện.

Trong năm 2024, anh viết hơn 500 bài rap. Không phải 500 bản demo. Con số ấy nghe gần như không tưởng đối với nhiều người, nhưng lại hoàn toàn phù hợp với triết lý sáng tác “giữ chuỗi” của anh. Anh chọn cách làm việc trước rồi để cảm hứng tự tìm đến sau. Có ngày anh có chủ đề rõ ràng. Có ngày anh chỉ chọn beat đầu tiên nhìn thấy rồi viết. Điều quan trọng không phải chất lượng hoàn hảo của từng bài mà là không được dừng lại.

Trái với hình dung phổ biến về những nhóm rapper tụ tập freestyle đến tận khuya, anh luôn cảm thấy tập trung hơn khi ở một mình với âm nhạc.

“Mình thích ngồi một mình, nghe beat và viết lời hơn là tụ tập một đám anh em ngồi freestyle, mặc dù viết nhạc thì bắt buộc phải biết freestyle,” anh thừa nhận.

Là người có tính cách hướng nội, phương pháp sáng tác của anh không phải một màn trình diễn tập thể mà là cuộc đối thoại riêng tư giữa người viết và những suy nghĩ của chính mình. Chính sự cô độc tự nguyện ấy đã trở thành môi trường để cảm xúc cá nhân được chuyển hóa thành câu chữ và hàng trăm bài rap được hình thành.

“Nguyễn Một trên mạng xã hội chỉ post mấy cái sảng sảng thôi, Doc C mới nói nhiều và điên hơn,” anh thay đổi giọng điệu rõ rệt. “Nguyễn Một đi làm nuôi Doc C, còn Doc C chỉ flex, làm nhạc, chơi bời thôi.”

Trên nhạc, Doc C mang màu sắc gai góc và lầm lì của đường phố. Ngoài đời, Nguyễn Một đi làm, kiếm tiền và sống như hàng triệu người trưởng thành khác. Đó là toàn bộ thực tế của đời sống nghệ sĩ độc lập. Giữa hai con người ấy không tồn tại xung đột. Một người tạo điều kiện cho người còn lại tồn tại. Sự thành thật ấy khiến anh trở nên gần gũi hơn nhiều so với những hình tượng rapper bất khả chiến bại.

“Nguyễn Một trên mạng xã hội chỉ post mấy cái sảng sảng thôi, Doc C mới nói nhiều và điên hơn. Nguyễn Một đi làm nuôi Doc C, còn Doc C chỉ flex, làm nhạc, chơi bời thôi.”

Một thứ luôn giữ vị trí đặc biệt trong hành trình của anh chính là Bando G — những người anh em đã đồng hành cùng anh từ những ngày đầu bước vào rap game, sẵn sàng hỗ trợ anh làm sản phẩm, tổ chức sự kiện và tiếp tục theo đuổi âm nhạc. Những mối quan hệ đã kéo dài hơn một thập kỷ vẫn còn nguyên giá trị.

“Bando G đối với mình là gia đình,” anh kể. “Đồng tiền đi liền khúc ruột. Người ta dám drop tiền cho mình thì còn gì phải nghĩ nữa.”

Anh định nghĩa thành công hoàn toàn khác: không nợ nần, không suy nghĩ, không bệnh tật. Anh không nói về việc sở hữu thêm điều gì. Anh nói về việc loại bỏ những thứ khiến cuộc sống trở nên nặng nề. Đó là góc nhìn của một người đã đi qua đủ trải nghiệm để hiểu rằng đôi khi hạnh phúc không nằm ở những gì mình có được, mà nằm ở những thứ không còn đè nặng lên vai mình nữa.

Trong toàn bộ hành trình đã qua, anh tự hào vì bản thân đã không bỏ cuộc.

“Mày phải sống dai, man, nhiều thứ tươi đẹp đợi mày phía trước lắm, man, và cũng kèm những thứ bullshit nữa nha, man,” anh cười. “Niềm vui đến thì vui vẻ, nhưng không thể vui mãi được, man, mày phải buồn, man, buồn xong lại vui, cuộc sống mà.”

Từ Quảng Ngãi đến Sài Gòn, từ những công việc từng mang lại cảm giác an toàn đến những quyết định buộc phải làm lại từ đầu, từ những giai đoạn hoài nghi bản thân đến những lần muốn buông bỏ âm nhạc rồi lại quay trở về với nó, mỗi khúc quanh đều để lại một dấu vết trong con người anh. Anh không phải là một rapper đang cố gắng leo lên đỉnh cao của ngành công nghiệp âm nhạc mà là một người đàn ông đã đi qua đủ những lần thay đổi để hiểu rằng cuộc đời không vận hành theo những kế hoạch được vạch sẵn. Mục tiêu phía trước của anh rất khiêm tốn. Anh chỉ nói rằng mình sẽ tiếp tục làm nhạc. Nghe có vẻ không lớn lao, nhưng thực chất lại chứa đựng một tham vọng bền bỉ hơn rất nhiều so với những lời hứa hẹn hào nhoáng. Đối với anh, tiếp tục kể chuyện và tiếp tục tồn tại trong âm nhạc đã là một chiến thắng. Bởi đằng sau mỗi nghệ sĩ luôn tồn tại những lớp câu chuyện mà công chúng hiếm khi nhìn thấy hết. Đằng sau Doc C trên sân khấu hay trong các bản rap là Nguyễn Một của đời thường, là những trải nghiệm, những va chạm, những điều đã mất và những điều còn ở lại.

“Nhìn mặt tao mà đoán, tất nhiên mày lầm liền,” anh nhắc.